Donald Trump, bir gün içinde İran'a yönelik sert tehditlerden müzakere sürecini başlatma açıklamasına geçti. ABD Başkanı, İran medeniyetinin "bu gece yok olacağını" söylediği bir andan, Pakistan'da İran'ın önerdiği on maddelik planın müzakereler için "uygulanabilir bir temel" olduğunu ilan etmeye evrildi.

Orta Doğu'da Ateşkes ve Bölgesel Gerilim

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın ardından, Orta Doğu'da siviller için bir nefes alma fırsatı olan ateşkes ilan edildi. Ancak Lübnan halkı bu ateşkesten muaf tutuldu. İsrail, ateşkesin Lübnan için geçerli olmadığını savunarak büyük ve ölümcül hava saldırıları düzenledi.

Bu nefes alma süresi diğer bölgelerde uzun sürmeyebilir. Hem İran hem de ABD, savaşı sona erdirmek için güçlü motivasyonlara sahip. Fakat iki tarafın kamuya açık pozisyonları arasında büyük farklar bulunuyor. Güven eksikliği nedeniyle önümüzdeki iki hafta içinde bir anlaşmaya varılması zor görünüyor.

Tarafların Zafer İddiaları

ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, ateşkesi "kırılgan" olarak nitelendirirken, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Pentagon'da yaptığı açıklamada bu durumu "büyük V harfiyle askeri zafer" ve "tarihi, ezici başarı" şeklinde tanımladı. Hegseth, "Dünyanın önde gelen terör sponsorlarından bir devletin, kendisini, halkını veya topraklarını savunmakta tamamen yetersiz olduğu kanıtlandı" dedi.

İran cephesinden ise daha abartılı zafer iddiaları geliyor. İran Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Rıza Aref, sosyal medyada "Dünya yeni bir güç merkezini kucakladı ve İran çağı başladı" ifadelerini kullandı.

Müzakere Süreci ve On Maddelik Plan

Trump destekçileri, ABD ve İsrail'in İran'a verdiği ağır hasarın müzakereleri zorunlu kıldığını savunuyor. Başkanın açıklamalarının, müzakere taktikleri açısından belirleyici olduğu belirtiliyor. Bu açıklamalar arasında tehditler ve savaş suçları ile insanlığa karşı suçlara varabilecek ifadeler de yer alıyor.

İranlı yetkililer ise rejimin direncinin, balistik füzeler, insansız hava araçları ve Hürmüz Boğazı kontrolü sayesinde ABD'nin müzakereleri kendi on maddelik planları temelinde kabul etmesini sağladığına inanıyor. Bu plan maddeleri arasında Hürmüz Boğazı üzerindeki İran'ın askeri kontrolünün tanınması, tazminat talepleri, yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması bulunuyor. ABD'nin bu maddeleri kabul etmesi, İran'ın ABD'nin pozisyonlarını kabul etmesi kadar zor olarak değerlendiriliyor.

İslamabad Görüşmeleri ve Bölgesel Dinamikler

Taraflar İslamabad'da bir araya geldiğinde, Pakistan'ın kalıcı bir anlaşmayı kolaylaştırıp kolaylaştıramayacağı belirsizliğini koruyor. Savaş ve sonuçları, Orta Doğu'nun yeniden şekillenmesine neden oluyor. Hem Trump hem de İsrail Başbakanı Netanyahu, İran'a saldırı emri verdiklerinde rejim değişikliğinin geleceğini savunmuştu. Ancak İran'da rejim değişikliği gerçekleşmedi.

İran rejimi muhalifleri ve savaşın nasıl sona erebileceği konusundaki belirsizlik nedeniyle kendilerini güvende hissetmemekte. ABD ve İsrail'in düşeceğini öngördüğü rejim ise şimdi müzakerelerde tam bir ortak olarak yer alıyor. İran, konumunu güçlendirmeye çalışırken, sadece birkaç hafta önce Trump rejimin koşulsuz teslimiyetini talep ediyordu.

İslamabad görüşmelerinin, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik savaşını yenilediğinde ilerleme kaydediyor gibi görünen Cenevre görüşmelerinden farkı henüz net değil. Cenevre görüşmelerinde, İran'ın nükleer silah yapımında kullanılabilecek zenginleştirilmiş uranyum stokunun durumu da tartışılıyordu.

Hürmüz Boğazı ve Bölgesel Güvenlik

Hürmüz Boğazı, İslamabad görüşmelerinde üst sıralarda yer alan bir başka önemli konu. Boğaz, İran için yeni bir caydırıcılık aracı haline geldi. Eğer ABD ve İsrail savaşa geri dönerse, İran'ın küresel ekonomik zarara yol açabilecek şekilde boğazı kapatabileceğini göstermesi bölgedeki dengeleri değiştirdi.

28 Şubat'tan önce uluslararası deniz taşımacılığı boğazdan serbestçe geçebiliyordu. Şimdi ise İran, ateşkes süresince boğazı tekrar gemilere açacağını ancak hareketlerin İran ordusuyla koordine edilmesi şartıyla izin vereceğini duyurdu. İran, bu düzenlemenin devamını isteyecek ve Süveyş Kanalı'ndan geçen gemilerden alınan geçiş ücretlerinin benzerini talep edebilir.

İsrail'in Ateşkes Dışındaki Tutumu ve İç Siyasi Tepkiler

İsrail, ateşkes sürecine dahil olmadı. Başbakan Netanyahu, İran'a daha fazla zarar vermek istediğini belirtti. İsrail'de seçim yılı olması nedeniyle, muhalefet lideri Yair Lapid ve diğer siyasi rakipler, Netanyahu'yu ülkenin güvenliğini riske atmakla suçladı. İran'a karşı elde edilen taktiksel zaferlerin stratejik bir ilerlemeye dönüşmeyebileceği endişesi hakim.

Bölgedeki Diğer Aktörlerin Rolü ve Trump'ın Diplomasi Dili

Çin, ateşkes öncesi süreçte rol oynadı ve bu durum İslamabad görüşmelerinde güçlü bir etkiye sahip olacağı anlamına geliyor. Bu gelişmeler, Çin'in Orta Doğu'daki etkisini artıracak.

Trump'ın kullandığı dil ise sonuçlar doğuruyor. NATO müttefikleri başta olmak üzere ilişkiler zarar gördü. Britanyalı siyasetçilerin Sir Keir Starmer'a yönelik hakaretleri ve Kraliyet Donanması ile alay etmesi unutulmayacak. Körfez Arap devletleri ABD ile ilişkileri koparmayacak ancak Amerikan güvenlik ilişkilerini yeniden değerlendirecek.

Bir ABD başkanının, tüm bir medeniyete yönelik potansiyel soykırım içeren bir saldırı tehdidini de kapsayan, savaş suçlarına varabilecek ifadeler kullanması, Trump'ın hukuk ve etik anlayışı hakkında dünya çapında ciddi ve endişe verici soruları gündeme getirdi.