Avrupa Birliği'nde jeotermal elektrik üretiminin yaygınlaşması, fosil yakıtlara olan bağımlılığı önemli ölçüde azaltabilir. Enerji düşünce kuruluşu Ember'in 19 Şubat 2026 tarihli raporuna göre, AB'de gelişmiş jeotermal kapasite 43 GW seviyesinde olup, elektrik üretim maliyeti megavat-saat başına 100 eurodan daha azdır. Bu maliyet, kömür ve gazla üretilen elektriğe rekabet edebilecek düzeydedir.

Raporda, jeotermal potansiyelin yalnızca küçük bir kısmının kullanılması halinde bile, AB genelinde yıllık yaklaşık 301 teravat-saat (TWh) elektrik üretilebileceği belirtiliyor. Bu miktar, 2025 yılında AB'deki kömür ve gaz santrallerinin toplam elektrik üretiminin yaklaşık %42'sine denk geliyor.

Jeotermalin Küresel ve AB'deki Rolü

Rapor ayrıca, küresel çapta jeotermal enerjinin 2050 yılına kadar elektrik talebindeki artışın %15'ine kadarını karşılayabileceğine işaret ediyor. Ancak bu potansiyelin yavaş ve dengesiz yayılması durumunda, AB'nin yenilenebilir enerji alanındaki liderliğini kaybetme riski olduğu uyarısı yapılıyor.

En Büyük Jeotermal Potansiyel Hangi Ülkelerde?

Ember araştırmacıları, sondaj ve rezervuar mühendisliğinde kaydedilen ilerlemeler sayesinde gelişmiş jeotermal sistemlerin (EGS) Avrupa'nın büyük bölümlerinde ölçeklendirilebileceğini ve temiz elektrik sağlayabileceğini ifade ediyor. Geleneksel jeotermal santrallerin sınırlandırıldığı volkanik ve tektonik levha bölgelerinin aksine, EGS teknolojisi 8 kilometre derinliğe kadar sondaj yaparak çatlaklara sıvı enjekte edilmesi ve ısınan sıvının yüzeye çıkarılması prensibine dayanıyor.

Bu sayede, geleneksel yüksek sıcaklıklı bölgelerin dışındaki alanlarda da rekabetçi maliyetlerle elektrik üretimi mümkün hale geliyor. Ember'in raporuna göre, kıta Avrupası'nda jeotermal elektrik potansiyeli yaklaşık 50 GW'a ulaşabilir ve bu da yaklaşık 30 milyon evin enerji ihtiyacını karşılayabilir.

En büyük kullanılmamış jeotermal enerji potansiyeli yaklaşık 28 GW ile Macaristan'da bulunuyor. Bunu 6 GW ile Türkiye takip ederken, Polonya, Almanya ve Fransa'da da yaklaşık 4'er GW potansiyel mevcut.

Jeotermal Enerjinin Avantajları

Raporda, jeotermal elektrik kapasitesinin düşük maliyetle geliştirilebileceği ve yakıt maliyeti olmaması nedeniyle fiyat dalgalanmalarından etkilenmediği vurgulanıyor. Ayrıca, karbon maliyetlerinin artışına karşı dayanıklı olması, jeotermali güvenilir ve düşük karbonlu bir elektrik kaynağı yapıyor.

Avrupa'nın Enerji Dönüşümünde Jeotermalin Rolü

Ember politika danışmanı Tatiana Mindekova, modern jeotermal teknolojisinin enerji dönüşümünü "yeni derinliklere taşıdığını" belirterek, "Eskiden erişilemez ve çok pahalı görülen temiz enerji kaynaklarını kullanıma açtı" dedi. Mindekova, "Bugün jeotermal elektrik, gazdan daha ucuz olabiliyor. Ayrıca daha temiz ve Avrupa'nın fosil yakıt ithalatına bağımlılığını azaltıyor" ifadelerini kullandı.

Mindekova, Avrupa için asıl önemli olanın artık jeotermal enerji kaynağı olup olmadığı değil, "teknik ilerlemenin ölçeklenmesini mümkün kılan ve başlangıç aşaması risklerini azaltan politikalarla desteklenip desteklenmediği" olduğunu da ekledi.

Avrupa Jeotermalde Geri Kalmaya Mı Başladı?

Fransa, Almanya ve İsviçre gibi ülkelerde 2000'li yıllarda başlatılan EGS projeleri, uzun izin süreçleri ve tutarsız ulusal destekler nedeniyle ticari yayılımda yavaşlık yaşadı. Buna karşılık, ABD ve Kanada'daki projeler Avrupa'da ilk kez uygulanan yöntemleri ölçek büyüterek kullanıyor. Kuzey Amerika'nın planlanan jeotermal proje stokunun Avrupa'yı geride bırakması bekleniyor.

Raporda, yaygınlaşmanın gecikmesinin öğrenme etkilerini, tedarik zincirinin gelişimini ve maliyet düşüşlerini başka bölgelere kaydırma riski taşıdığı, bu durumun Avrupa'daki projelerin gelecekteki maliyetlerini artırabileceği belirtiliyor. Ayrıca, piyasa ölçeğinde finansmana daha güçlü odaklanılmadığı sürece Avrupa'nın öncü olduğu teknolojilerin ekonomik ve endüstriyel faydalarından mahrum kalabileceği uyarısı yapılıyor.