Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Ankara Vilayetler Evi'nde düzenlenen "2025 Yılı Değerlendirme Toplantısı ve İftar Programı"nda önemli açıklamalarda bulundu. Toplantıyı Ülke TV Ankara Temsilcisi Mustafa Pala da takip etti.

Anayasa Mahkemesi ve AİHM Kararlarının Uygulanması

Özkaya, Anayasa Mahkemesi (AYM) ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasına dair soruları yanıtladı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev alanının dışında kalan yargısal süreçlere ilişkin net ifadeler kullandı. Anayasa'nın 153. maddesinin AYM kararlarının bağlayıcılığını açık biçimde düzenlediğini belirten Özkaya, aynı açıklığın Ceza Muhakemesi Kanunu ve İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında AİHM kararları için de geçerli olduğunu vurguladı.

İhlal Kararlarının İcra Süreci ve Sistemsel Durum

Başkan Özkaya, Türkiye'deki ihlal kararlarının icra sürecine ilişkin değerlendirmesinde, "Kanaatimce ortada sistemsel bir sorun yok. İcra süreci henüz tamamlanmayan 83 karar dışındaki pek çok ihlal kararının gereği yerine getirilmiş durumda. Bu, sistemde büyük bir problem olmadığını gösteriyor. Yorum farklılıkları olabilir ancak kurallar bağlamında herhangi bir sorun yok" dedi.

Bireysel Başvuru ve Anayasa'nın 153. Maddesi

Anayasa'nın 153. maddesinin bireysel başvuruyu da kapsadığını aktaran Özkaya, "Bu madde bireysel başvurunun hukuk sistemimize girişinden önce de yürürlükteydi. Anayasa koyucu bireysel başvuru için özel bir hüküm getirmediğinden, kararların yerine getirilmesinde 153. madde bireysel başvuruyu da kapsamaktadır. Önemli olan, yalnızca kesinleşmiş ve başvuru yolları tüketilmiş kararlara karşı bireysel başvuru yapılabileceğidir" ifadelerini kullandı.

Anayasa Mahkemesi'nin Yetki ve Yargısal Görüşü

Özkaya, Anayasa Mahkemesi'nin kanun yolu şikayetlerini titizlikle ayırdığını belirtti. Son beş yılda yaklaşık 55 bin, 2025 yılında ise 9 bin 100 başvurunun kanun yolu şikayeti gerekçesiyle reddedildiğini ifade etti. Anayasa'yı nihai yorumlama yetkisinin Anayasa Mahkemesi'ne ait olduğunu vurgulayan Özkaya, "Önceki yargı yerlerinin anayasal yorumları ile Anayasa Mahkemesi'nin yorumu çeliştiğinde Mahkemenin yorumu geçerli olur" dedi.

HDP Kapatma Davası ve Dosya Yoğunluğu

Başkan Özkaya, HDP kapatma davasında 520 kişinin eylemleri ile 200 GB dijital materyalin incelendiğini belirterek, "Teknik anlamda dosyada sona gelindi, esas incelemeye geçme aşamasındayız" dedi. Davanın kapsamının ve iddianamedeki hususların detaylı incelenmesinin büyük zaman ve emek gerektirdiğini aktardı.

Özkaya, "Dosyada 520 kişinin eylemi kapatma davasına gerekçe gösterildi, 451’i hakkında siyasi yasak talep edildi. Yaklaşık 4 bin eylem, 3 bin ayrı davaya karşılık geliyor. İddianame 840 sayfa, ekinde 60 klasör ve yaklaşık 200 GB dijital materyal bulunuyor" ifadelerini kullandı.

520 kişi hakkında bireysel savunma hakkı tanındığını ve yurt içi ve dışındaki kişilere tebligat yapıldığını belirtti. Ceza davalarının AYM için doğrudan bağlayıcı olmasa da tüm soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin yakından takip edildiğini söyledi.

Son Durum ve Yargısal Süreç

Özkaya, teknik olarak dosyada sona gelindiğini ve dosyanın esas incelemesine başlanabileceğini açıkladı. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında suç duyurusuna ilişkin ise herhangi bir yargısal hareketliliğin olmadığını ve sürecin ilk kararla sınırlı kaldığını belirtti.

Can Atalay ve Selahattin Demirtaş Dosyaları

Can Atalay dosyasına ilişkin, milletvekili sıfatının devam ettiği sürece yargılamanın durması gerektiği yönündeki üç kararın altına imzasının bulunduğunu söyleyen Özkaya, AİHM kararlarının uygulanması konusunda mahkemenin inceleme yetkisine dikkat çekti.

Selahattin Demirtaş ve AİHM kararlarının uygulanmaması ile ilgili soruya da yanıt veren Özkaya, AYM'nin ihlal kararlarının yerine getirilmediği iddialarını esas inceleyerek değerlendirip ihlal tespiti yaptığını ifade etti. Ancak AİHM kararlarının uygulanmasını doğrudan sağlama yetkisi olmadığını kaydetti.

Yürürlükteki Kararlar ve Süreler

Özkaya, 2014'ten bu yana kullanılmayan yürürlüğü durdurma kararlarının tamamen terk edilmediğini, gerekli görülmesi halinde muhafaza edildiğini söyledi. Son 10 yılda kararların Resmi Gazete'de yayımlanma süresinin kısaldığını belirtti.

AYM’de Yapay Zeka Dönemi

2026 Eylül ayında yapay zekanın bireysel başvurularda kullanılmaya başlanacağını duyuran Özkaya, yapay zekanın raportörlere hazırlık çalışmalarında yardımcı olacağını, ancak bu çalışmaların hukuki değer taşımayacağını vurguladı.

Özkaya, yapay zekanın başvuruların okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesinde destek vereceğini, dosyaların değerlendirme aşamasında hukuki inceleme gerektiren durumlarda kullanılmayacağını ifade etti.

Mahkemenin Çalışma Disiplini ve Uluslararası İş Birlikleri

Özkaya, 2025 yılında Mahkemeye 64 bin 321 bireysel başvuru yapıldığını, 71 bin 175 başvurunun sonuçlandırıldığını söyledi. 2012'den 2025 sonuna kadar toplam 714 bin 774 başvuru yapıldığını ve yaklaşık yüzde 87,2'sinin karara bağlandığını aktardı.

Mahkemenin uluslararası platformlarda etkin rol oynadığını, farklı ülkelerin anayasa mahkemeleriyle iş birliği içinde olduğunu belirtti. Ayrıca, Avrupa Konseyi ve AİHM ile yakın ilişkiler sürdürüldüğünü ifade etti.

Sonuç ve Temenniler

Özkaya, Anayasa Mahkemesi olarak temel hak ve özgürlükleri koruyacak şekilde titiz ve özverili bir çalışma yürüttüklerini belirtti. Ramazan ayının ülkeye ve insanlığa huzur getirmesini dileyerek konuşmasını sonlandırdı.

Bu bağlamda, MHP'li Feti Yıldız'ın umut hakkı ve AİHM kararlarıyla ilgili açıklamaları da insan hakları uygulamalarında önemli bir perspektif sunmaktadır.