Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, medya mensuplarıyla iftar programında bir araya gelerek AYM'nin işleyişi, dosya inceleme kriterleri ve HDP'nin kapatma davası hakkında önemli bilgiler verdi.

Dosya İnceleme Süreci ve Kriterler

Özkaya, AYM'nin dosyaları incelerken öncelik sırasının kamuoyunda zaman zaman gündeme geldiğini belirtti. Mahkemenin norm denetimi kapsamında dosyaları "ilk gelen ilk çıkar" prensibine göre değerlendirdiğini ifade eden Özkaya, itiraz yoluyla gelen dosyalarda ise kararların mümkün olduğunca 5 ay içinde alınmasına özen gösterildiğini söyledi. Bireysel başvurular ise başvuru geliş sırasına göre karara bağlanıyor.

Ancak Özkaya, mevzuat kapsamında başvuruların önemi ve aciliyeti doğrultusunda farklı inceleme sıralamalarının da yapılabildiğini vurguladı. 2025 Temmuz’unda güncellenen ve tamamen objektif ölçütlere dayanan yedi öncelik kategorisi oluşturulduğunu aktaran Özkaya, bu kategorilerde "acil", "pilot ve öncü" ile "çekirdek haklar" gibi sınıflandırmalar bulunduğunu anlattı.

Bireysel Başvurular ve Teknolojik Dönüşüm

2025 yılında AYM'ye 64 bin 321 bireysel başvuru yapıldığını, 71 bin 175 başvurunun sonuçlandırıldığını kaydeden Özkaya, bu oranın %111’e ulaştığını aktardı. 2012’den 2025 sonuna kadar bireysel başvuru sistemi kapsamında 714 bin 774 başvuru yapıldığını ve bunların %87,2’sinin karara bağlandığını dile getirdi.

Özkaya, 1 Ekim 2025 itibarıyla UYAP Avukat Portalı üzerinden elektronik bireysel başvuruların mümkün hale geldiğini, bu tarihten sonra 6 bin 686 başvurunun bu sistem aracılığıyla yapıldığını belirtti. Bu rakamın toplam başvuruların yaklaşık %29’una denk geldiğini söyledi. Ayrıca yapay zekanın başvuruların okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesinde kullanılmak üzere çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

İhlal Kararları ve Uygulama Süreci

2025 yılında karara bağlanan başvurulardan 5 bin 268’inde ihlal kararı verildiğini, makul sürede yargılanma ihlalinin bulunmadığını aktaran Özkaya, bugüne kadar verilen ihlal kararlarının toplam başvurulara oranının yaklaşık %3,9 olduğunu söyledi. İhlal kararlarının %99,7’sinin gereğinin yerine getirildiğini belirten Özkaya, bunun bireysel başvurunun etkili bir hak arama yolu olduğunu gösterdiğini dile getirdi.

İcra süreci tamamlanmayan 83 ihlal kararı dosyası bulunduğunu, bu dosyaların önemli kısmının sürecinin devam ettiğini, bazı dosyalarda ise ihlal kararlarının yorum farklılıkları nedeniyle tamamlanamadığını anlattı.

HDP Kapatma Davası ve Diğer Görevler

HDP’nin kapatma davasıyla ilgili olarak Özkaya, davanın kapsamının çok geniş olduğunu, 520 kişinin eylemlerinin dava gerekçesi yapıldığını ve 451 kişi hakkında yasaklılık talep edildiğini belirtti. Dava dosyasının yaklaşık 840 sayfa iddianame, 60 klasör ve 200 GB dijital materyal içerdiğini aktardı. Dosyada sona gelindiğini ve esas incelemeye yaklaşıldığını söyledi.

Özkaya, AYM’nin ayrıca 2017’den bu yana 12 Yüce Divan dosyasını karara bağladığını, 32 kişi hakkında hüküm tesis ettiğini ve 2025 sonu itibarıyla Yüce Divan’da derdest dosya kalmadığını bildirdi. Ayrıca siyasi partilere ilişkin mali denetim görevini sürdürdüklerini, 2025 yılında 164 dosya sonuçlandırdıklarını ve parti kapatma davalarında 5 derdest dosya bulunduğunu ifade etti. Bu görevler arasında Anayasa Mahkemesi'ne yapılan vergi kanunu iptali başvurusu da yer almaktadır.

Can Atalay Kararları ve Yapay Zeka Kullanımı

Milletvekilliği düşürülen Can Atalay hakkında AYM’nin üç kararı olduğunu belirten Özkaya, iki kararın altında imzası bulunduğunu ve yargılamanın özel usule tabi olduğuna dikkat çekti. Üçüncü kararın ise işin esasına girilmeden verilmiş bir karar olduğunu, kendisinin karşı oy kullandığını söyledi.

Yapay zekanın kullanımına ilişkin Özkaya, 2026 Eylül ayında yapay zekanın bireysel başvuru formlarının okunması ve kategorize edilmesinde kullanılmaya başlanacağını ifade etti. Ancak yapay zekadan çıkan ürünlerin hukuki değer taşımayacağını, raportörlerin bu çıktıları denetleyeceğini belirtti. İlerleyen aşamada dosyaların değerlendirilmesinde yapay zekadan öneriler alınacağını, ancak hukuki esas inceleme aşamasında yapay zekanın kullanımı söz konusu olmayacağını söyledi.