Birleşmiş Milletler verileri, Polonya nüfusunun 2100 yılına kadar iki katından fazla artabileceğini öngörüyor. Ancak genç yetişkinler arasında "dünyanın sonu kuşağı" veya "iklim felaketi kuşağı" gibi tanımlamalar yaygın. State of the Young 2025 raporu, 1995-2006 yılları arasında doğanların %15'inin çocuk sahibi olmadığını veya çocuk sahibi olmayı düşünmediğini ortaya koyuyor.

Erkeklerde Vazektomi Artışı

Polonya’da kalıcı doğum kontrol yöntemleri arasında vazektomi giderek daha fazla tercih ediliyor. Kadınlarda ise tüp ligasyonu işlemi yasak olduğundan, bu seçenek pratikte yalnızca erkeklere yönelik. Ulusal Sağlık Fonu (NFZ) resmi verilere sahip değil; çünkü vazektomilerin çoğu özel kliniklerde yapılıyor. Yine de yılda yaklaşık 5 bin vazektominin gerçekleştirildiği tahmin edilmektedir. İşlemler ticari olarak sunulmakta ve internet ile yol kenarı reklam panolarında tanıtımları yapılmaktadır.

Varşova’daki bir vazektomi kliniği sahibi Mateusz Siwik, Euronews Health’e yaptığı açıklamada, vazektomiye ilginin belirgin şekilde arttığını belirtti. Siwik, "Son yıllarda vazektomi talebinde yıllık %15 civarında düzenli bir artış var" dedi. Bu yükselişi, bilgiye erişimin artması ve toplumsal kalıp yargıların kırılmasıyla ilişkilendiriyor. Hastaların sosyoekonomik durumları farklılık gösterse de, çoğunlukla iki veya daha fazla çocuğu olan, istikrarlı ilişkilerde bulunan ve aileyi bilinçli şekilde büyütmeyi sonlandırmayı seçen erkekler olduğunu ifade etti.

Psikolog Kamil Pawelski'nin Tecrübesi

Erkeklik ve sorumluluk temalı içerik üreten psikolog ve influencer Kamil Pawelski, ikinci çocuğunun doğumundan iki yıl sonra, 2020’de vazektomi yaptırdı. Pawelski, "Kararımın temelinde eşimin hormon tedavisi görmesini istememem vardı; çünkü bunun onun günlük yaşamını ve sağlığını iyi etkilemediğini biliyorduk. Ayrıca daha fazla çocuk istemediğimiz de kesindi" ifadelerini kullandı.

Polonya’da tanınan bir figür olan Pawelski, işlemi kamuoyuna açıkladığında beklediği desteği görmediğini belirtti. "Paradoksal olarak en büyük eleştiriler erkeklerden geldi, kadınlardan ise çok destek gördüm. Bence bu oldukça erkeksi bir karar. Elbette çocuk sahibi olmayı düşünenlere bu işlemi önermem," dedi.

Tüp Ligasyonu Yasağı ve Medikal Turizm

Polonya’da kadınlarda tüp ligasyonu işlemi, Ceza Kanunu’nun 156. maddesine göre yasak. Bu maddeye göre, kalıcı olarak çocuk sahibi olamama dahil "ağır bedensel zarar" veren kişi 3 ila 20 yıl hapis cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Rafal Zadykowicz, Euronews’e yaptığı açıklamada, Batı Avrupa ülkelerinin çoğunda tüp ligasyonunun yasal olduğunu ve yurt dışından gelen jinekologların Polonya’daki bu kısıtlamalara şaşırdığını belirtti.

Yasaklar nedeniyle Polonyalı hastalar Almanya, Çekya ve Slovakya gibi komşu ülkelere medikal turizm kapsamında yöneliyor. Bu ülkelerde klinikler, ulaşım ve konaklama dahil Polonyaca paketler sunuyor. Zadykowicz, "Polonyalı hastalar artık doğrudan ilgili kurumlara başvuruyor veya yurt dışına gidiyor," dedi.

Avrupa ve Dünya Genelinde Vazektomi Kullanımı

Batı Avrupa’da hem vazektomi hem de tüp ligasyonu yasal ve vazektomi giderek çiftler arasında daha çok tercih ediliyor çünkü tüp ligasyonuna göre daha az invaziv bir yöntem olarak kabul ediliyor. Fransa’da vazektomi sayısı 2010’da 1.940 iken 2022’de 30 bini geçti; artış özellikle 40 yaş altı erkeklerde belirgin.

İspanya ve Avusturya'da da ilgi artarken, İtalya'da bu oran düşük kalıyor ve üreme çağındaki erkeklerin yaklaşık %1’i vazektomi yaptırıyor. The Lancet dergisine göre, Kuzey Amerika’da vazektomi kullanım oranı yaklaşık %12, Okyanusya ve Kuzey Avrupa’da %11 seviyesinde. Kanada’da vazektomi en popüler yöntemlerden biri olup kadınların %22’si doğum kontrolünde partnerinin vazektomisine güveniyor. İngiltere, Yeni Zelanda ve Güney Kore’de oranlar %17-21 arasında değişiyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise oranlar %0,7 civarında ve Polonya için kapsamlı veriler mevcut değil.

Doğurganlıkta Kritik Düşüş ve Tartışmalar

Polonya, dünyadaki en düşük doğurganlık oranlarından biriyle mücadele ediyor. Merkez İstatistik Ofisi’ne göre, 2025 itibarıyla nüfus 37,3 milyona geriledi ve çocuk-ergen sayısı 140 bin azaldı. Toplam doğurganlık hızı (TFR) 2024’te rekor düşük seviyeye indi; kaynaklara göre kadın başına yaklaşık 1,10-1,16 arasında değişiyor ve 2025 için 1,10 tahmin ediliyor.

2024’te Polonya, OECD ülkeleri arasında doğurganlık açısından sondan üçüncü sırada yer aldı; sadece Şili ve Güney Kore daha düşük oranlara sahip. Avrupa Birliği’nde 2023 ortalaması 1,38 çocuk iken en yüksek Bulgaristan’da 1,81, en düşük Malta’da 1,06. Düşüş eğilimi yıllardır sürüyor; pandemi döneminde kısa süreli artışlar görülse de (örneğin 2021’de 1,53) ardından yeniden azalma yaşandı.

Doğurganlıktaki bu dramatik düşüşün nasıl tersine çevrileceği konusunda yoğun tartışmalar var. 2016’dan itibaren çocuklar için vergiden muaf finansal destek sunan sosyal politika programı uygulanıyor. Ancak bu program, çocuk sahibi olabilecek kişilerin neden çocuk sahibi olmamayı seçtiği sorusuna yanıt vermiyor.