"Limerence" terimi, 1970'lerde psikoloji alanında ortaya çıkmış ve özellikle saplantılı aşk halini tanımlamak için kullanılmaktadır. İngiliz sinir bilimci Dr. Tom Bellamy, limerence'i "değişmiş bir zihin durumu" olarak tanımlıyor. Başlangıçta doğal bir coşku ve enerji verdiğini, ancak bağımlılık yapması nedeniyle sürekli zihni meşgul ettiğini belirtiyor.

Limerence Kavramının Kökeni ve Tanımı

Psikolog Dorothy Tennov, 1979 yılında yayımladığı "Love and Limerence" (Aşk ve Saplantılı Aşk) adlı kitabında limerence terimini ilk kez kullanmıştır. Tennov, romantik aşk üzerine 300'den fazla görüşme yaptıktan sonra, limerence'i "başka birine karşı istemsiz, rahatsız edici ve ezici bir özlem" olarak tanımlamıştır. Bu durumda saplantı nesnesi (LO) olarak adlandırılan kişi, takıntının odağını oluşturur.

Saplantılı Aşk ve Takıntının Potansiyel Sonuçları

Saplantılı olmanın her zaman karşı kişiyi takip etmek anlamına gelmediği vurgulanıyor. Ancak araştırmalar, bazı durumlarda saplantının ısrarlı takip (stalking) gibi zararlı davranışlara dönüşme riskini ortaya koyuyor. Tennov'a göre, saplantı deneyimi kişinin hayatı boyunca bir ya da birkaç kez yaşayabileceği bir durumdur ve ortalama süresi 18 ay ile üç yıl arasında değişir. Kontrol altına alınmazsa yıkıcı etkiler yaratabilir.

Saplantılı Aşkın Belirtileri ve Ayırıcı Özellikleri

Bellamy, saplantılı aşkın en önemli özelliğinin belirsizlik duygusundan beslendiğini söylüyor. Geleneksel aşkta kişi, karşılıklı sevildiğini öğrendiğinde rahatlar ve güvende hisseder. Oysa saplantılı aşkta, kişi belirsizlik, özlem ve umutta takılıp kalır. Bu durum, kişinin sürekli bir özlem içinde olmasına neden olur.

Chichester Üniversitesi’nden psikolog Ian Tyndall, saplantılı kişilerin bazen cinsel veya romantik ilişki bile istemediklerini, sadece duygularının karşılık bulmasını arzu ettiklerini ifade ediyor. Belirsizlik arttıkça karşılık talebi yükselirken, reddedilme korkusu da büyür. Saplantılı aşk, kişinin fiziksel ve zihinsel sağlığını olumsuz etkileyebilir; yemek, uyku, hijyen ihmaline ve sosyal ilişkilerde sorunlara yol açabilir.

Romantik Tutku ve Saplantılı Aşk Arasındaki Farklar

Durham Üniversitesi’nden Kathleen Carswell, romantik tutkunun fiziksel ve duygusal yakınlık arzusunu kapsadığını belirtirken, saplantılı aşkta kişi sadece takıntılı şekilde o kişiyi düşünür. Tutkunun genellikle 3 ila 6 ay sürdüğünü ve genellikle olumsuz sonuçlar yaratmadığını vurguluyor. Saplantılı aşkta ise kişinin beden dilini ve duygusal ipuçlarını aşırı analiz ettiği görülür.

Saplantılı Aşkın Psikolojik Temelleri ve Araştırmalar

Saplantılı aşkın kökeni ve psikolojik bağları tam olarak bilinmemektedir. Bazı araştırmacılar, bağlanma bozuklukları, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu veya Travma Sonrası Stres Bozukluğu gibi durumlarla ilişkili olabileceğini düşünüyor ancak bu konuda sınırlı araştırma vardır.

Chichester Üniversitesi'nde yürütülen bir anket çalışmasına göre, saplantılı aşk kaygılı bağlanma stiliyle kısmen ilişkili olmakla birlikte daha derin ve yıpratıcı bir durumdur. Katılımcılar arasında bazıları saplantılı aşkın aniden ortaya çıktığını fark etmiştir. Sosyal kaygı genel olarak görülmezken, saplantılı olunan kişi hakkında aşırı kaygı yaşanıyor.

Stalking ve Saplantılı Davranışlar

Londra Metropolitan Üniversitesi siber psikoloji profesörü Emma Short, saplantılı aşkın doğrudan bir patoloji veya kişilik bozukluğu olmadığını, daha çok istisnai bir bağlanma türü olduğunu ifade ediyor. Stalking davranışının farklı olduğunu ve stalkerların %72'sinin psikopatolojik tanıya sahip olduğu belirtiliyor. Short ve meslektaşları saplantılı aşkın ısrarlı takip özellikleri taşıyabileceğini ancak zararlı davranışlara her zaman dönüşmediğini vurguluyor.

Saplantılı Aşkın Sonuçları ve Baş Etme Yöntemleri

Dr. Bellamy, kendi saplantılı aşk deneyiminden yola çıkarak, bu durumun sonunda sağlıklı ve karşılıklı bir ilişkiye dönüştüğünü belirtiyor. Karısıyla paylaştığı duygularının dönüm noktası olduğunu söylüyor. İş arkadaşıyla olan saplantısından kurtulmak için ise onunla teması kesmenin etkili olduğunu ifade ediyor.

Tennov da kitabında, tüm temasın kesilmesi veya açık reddedilmenin tutkunun sona ermesini sağlayabileceğini belirtiyor. Çünkü tutkunun sürmesi için mutlaka bir umut ışığı bulunması gerekiyor.