Boğaziçi Üniversitesi Görme Engelliler Teknoloji ve Eğitim Laboratuvarı (GETEM), gönüllülerin seslendirdiği geniş sesli kitap arşiviyle görme engelli bireylerin bilgiye erişimini sağlamaya devam ediyor. 2006 yılında kurulan ve 2026 yılında 20. yılını kutlayan GETEM, 10 binden fazla üyesiyle dünyanın en kapsamlı sesli kitap koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapıyor.

GETEM'in Hizmetleri ve Arşiv Büyüklüğü

GETEM Müdürü Prof. Dr. Macid Ayhan Melekoğlu, laboratuvar olarak mürekkep baskılı kitapları seslendirerek görme engelli bireylerin ve okuma güçlüğü çeken kişilerin bilgiye ulaşmasını sağladıklarını belirtti. Melekoğlu, "Erişilebilir bir kütüphane yaklaşımıyla içerikler üretiyoruz. Şu anda erişilebilir 58 bin eserimiz ve yaklaşık 10 bin üyemiz bulunuyor. Üyelik sonrası tüm içeriklere ücretsiz erişim mümkün oluyor" dedi.

Gönüllülük faaliyetlerinin sadece GETEM stüdyolarıyla sınırlı olmadığını, gönüllülerin evlerinde veya uygun gördükleri ortamlarda da seslendirme yapabildiklerini aktaran Melekoğlu, üniversitedeki engelli öğrenci birimi süreçlerinin koordinasyonunu da üstlendiklerini ifade etti.

Gönüllü Okuyucuların Süreci

GETEM E-Kütüphanecilik ve Kataloglama Sorumlusu Levent Açlan, gönüllü okuyucuların deneme kayıtlarının değerlendirildiğini ve ardından kitap seçim sürecinin başladığını anlattı. Açlan, "Gönüllümüzden üç ay içinde eseri tamamlamasını bekliyoruz. Bazı kitaplar ince olduğundan bir ayda bitebilir, kalınsa ek süre talep edilebilir. Kitap elimize ulaştığında genel kontroller yapılıyor ve sonrasında eser web sayfamıza yükleniyor" dedi.

7/24 ücretsiz hizmet veren GETEM'in, yıl sonuna kadar daha fazla görme engelliye ulaşmayı hedeflediğini belirten Açlan, üyelik için www.getem.boun.edu.tr adresinde bireysel üyelik formunun doldurulması ve görme engellilik durumunu belgeleyen raporun WhatsApp hattına gönderilmesi gerektiğini söyledi.

Geniş Kitlelere Hitap Eden Arşiv

Açlan, tüm yaş ve ilgi gruplarına yönelik geniş bir kitap arşivine sahip olduklarını vurguladı. Görme engelli kullanıcıların web sitesi üzerinden eser adı, yazar, çevirmen veya tercih ettikleri gönüllü okuyucu seçerek kitap talebinde bulunabildiklerini aktardı. Türkiye’de yaklaşık 400 bin görme engellinin bulunduğunu belirten Açlan, "Kitap ortak paydasıyla üyelerimizi buluşturmayı ve herkesi memnun etmeyi amaçlıyoruz" ifadelerini kullandı.

GETEM'in Teknoloji ve Erişilebilirlik Çalışmaları

Psikolojik danışman Şeyma Sevim, görme kaybı deneyimi sonrası GETEM'in bağımsız yaşam ve bilgiye erişim konusunda kendisi için dönüştürücü bir rol oynadığını, burayı adeta bir yuva olarak gördüğünü ifade etti. Sevim, GETEM'in faaliyetlerinin iki ana eksen üzerinde yürütüldüğünü belirterek, dijital kütüphane içeriklerinin oluşturulması ile erişilebilirlik çalışmalarına değindi.

Sevim, üniversite içi ve iş birliği yapılan kurumlarla fiziksel ve dijital erişilebilirlik çalışmaları yürüttüklerini, GETEM’in bu alanda otorite konumunda olduğunu söyledi. Mevcut 60 bine yakın eser sayısını artırmayı, yapay zeka ve diğer yeni teknolojilerle kullanıcıların tek tıkla kitap içeriğine erişebileceği erişilebilir kütüphane modeli geliştirmeyi hedeflediklerini belirtti.

Sesli betimlemeli film gösterimleri gibi etkinlikler düzenlediklerini aktaran Sevim, "Eş erişimli film seanslarıyla görme engelliler, gören kişiler ve işitme engellilerle birlikte filmler izleyebiliyor. GETEM bir teknoloji laboratuvarı olarak gelişen teknolojiyi takip edip aynı hızda büyümeyi amaçlıyor. Herkesle aynı anda aynı materyale erişene dek çalışmaya devam edeceğiz" dedi.