Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi ve Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan'ın öncülüğünde 2017 yılında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından başlatılan Sıfır Atık Projesi, bugüne kadar 90 milyon ton atığı ekonomiye kazandırdı.

Sıfır Atık Projesinin Hedefleri ve Küresel Kabulü

Bakanlıktan alınan bilgilere göre, proje sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık kontrolü ve gelecek nesillere temiz bir dünya bırakma amacını taşıyor. Bu girişim, Birleşmiş Milletler nezdinde küresel bir çevre hareketine dönüştü. 14 Aralık 2022'de BM Genel Kurulu'nda Türkiye'nin ana sunuculuğunda 105 ülkenin ortak sunuculuğuyla yapılan oylamada 30 Mart, Uluslararası Sıfır Atık Günü olarak kabul edildi.

Geçen yıl 30 Mart'ta “Yeterince Var” sloganıyla farkındalık etkinlikleri düzenlendi. 81 ilde ve yurtdışı temsilciliklerde “Moda ve Tekstilde Sıfır Atığa Doğru” temasıyla geri dönüşüm ve sürdürülebilir moda üzerine çalışmalar yapıldı. Bu yılki BM etkinliklerinde ise gıda israfı, Türkiye'nin COP31 Başkanlığı ve ev sahipliği süreci ön planda olacak.

Ekonomik ve Çevresel Başarılar

Sıfır Atık Hareketi, çevre ve enerji tasarrufu, sera gazı azaltımı ile depolama alanlarının korunmasında önemli kazanımlar sağladı. 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi uygulandı. 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024'te yüzde 36,08’e, 2025'te yüzde 37,53’e yükseldi. Türkiye, 2035’te bu oranı yüzde 60’a ve 2053’te yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyor.

Projeyle 36,1 milyon ton kağıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ve 30,6 milyon ton organik atık işlenerek toplam 90 milyon ton atık geri dönüştürüldü. Bu atıklar sayesinde ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı.

Enerji tasarrufunda, 54 milyon hanenin bir yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kilovatsaat enerji, İstanbul’un 2 yıllık su tüketimine denk 2 trilyon litre su, tüm araçların yıllık yakıt tüketiminden fazla 60 milyar litre petrol tasarrufu yapıldı. Ayrıca yaklaşık 613 milyon ağacın kesilmesinin önüne geçildi ve 180 milyon ton sera gazı salınımı engellendi.

Sıfır Atık Mavi ve Depozito Yönetim Sistemi

2019’da başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanıyor. 2025 itibarıyla 577 mavi bayraklı plajla Türkiye, dünya sıralamasında üçüncü oldu. Denizlerde yaklaşık 325 bin ton çöp toplanarak 23 bin kamyon dolusu atık bertaraf edildi.

Depozito Yönetim Sistemi ise Ocak 2025’te Sakarya’da pilot olarak başladı ve şu anda 53 ilde uygulanıyor. 834 makine ile ambalaj atıkları kaynakta ayrı toplanıyor. 13 Mart itibarıyla 117 bin kullanıcı sisteme kayıtlı, 12,5 milyondan fazla ambalaj iade edildi. Toplanan atıklar geri dönüşümden yaklaşık 3 milyon lira ham madde geliri sağladı.

Tek Kullanımlık Plastiklerin Yasaklanması ve Eğitim Faaliyetleri

Bakanlık, tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını sonlandırmak için yeni yönetmelik taslağını yakında kurum görüşlerine açacak. Plastik çatal, bıçak, kaşık, pipet gibi ürünlerin piyasaya arzına son verilmesi planlanıyor. Bu adım, yılda 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğer karbon salımının önüne geçilmesini ve yaklaşık 1,5 milyar lira atık yönetim maliyeti tasarrufu sağlamayı hedefliyor.

Sıfır Atık Eğitim İşbirliği Protokolü ile yaklaşık 28 milyon kişiye sıfır atık eğitimi verildi. Okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise seviyelerinde özel programlar oluşturuldu. Ayrıca spor kulüpleri ve çeşitli bakanlıklarla işbirliği içinde farkındalık artırıldı.

Uluslararası İşbirlikleri ve Ödüller

Emine Erdoğan'ın liderliğindeki Sıfır Atık Danışma Kurulu, 2023 yılında BM tarafından kuruldu ve çeşitli ülkelerden üyelerle çalışmalarını sürdürüyor. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de kurulun kuruluşunu duyurdu.

Türkiye, G20 toplantılarında Sıfır Atık girişimlerini başarıyla temsil etti. Proje, FAO, UNDP, UN Habitat, Akdeniz Parlamenterler Meclisi, Dünya Bankası ve Green Organization gibi kurumlar tarafından toplamda yedi uluslararası ödüle layık görüldü.

İlk Uluslararası Sıfır Atık Forumu

17-19 Ekim 2025 tarihlerinde düzenlenen Uluslararası Sıfır Atık Forumu, 100'den fazla ülke temsilcisi, 118 kurum ve BM yetkililerinin katılımıyla sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi ve iklim dostu politikalar alanında önemli bir platform oluşturdu. Forumda atık yönetimi, gıda israfı, yeşil finansman ve eğitim gibi konular ele alındı.

Türkiye'nin Sıfır Atık Hareketi kapsamındaki yerel uygulamalarına örnek olarak Kızılcahamam'da Sıfır Atık Projesiyle aylık 100 ton geri dönüşüm sağlanması gösterilebilir.