İran, ABD ve İsrail arasında 40 gün süren çatışmanın sonunda beklenmedik bir stratejik üstünlük elde etti. Nükleer silahlar yerine, İran'ın en güçlü kozu olarak Hürmüz Boğazı öne çıktı. Bu boğaz, küresel enerji nakliyesinde kritik bir konumda bulunuyor.

Savaşın Seyri ve Boğazın Önemi

Savaşın başından itibaren İran, rejim değişikliğini zorlamak amacıyla ağır bombardımanla karşı karşıya kaldı. ABD'nin Körfez'deki müttefiklerine füze ve insansız hava araçlarıyla misillemeler yaptı. Ancak çatışmalar tırmandıkça, Basra Körfezi’ni küresel pazarlara bağlayan Hürmüz Boğazı'nı hedef alarak deniz trafiğine müdahale etti.

Devrim Muhafızları yetkilileri, boğazın kontrolünün geleneksel askeri saldırılara kıyasla daha büyük stratejik avantaj sağlayacağını değerlendirdi. Bu hamle, ABD ve müttefikleri üzerinde büyük bir baskı yarattı çünkü bölgeden kesintisiz petrol ve doğalgaz sevkiyatı bozuldu.

Boğazın Kontrolü ve Siyasi Yansımalar

İran, Hürmüz Boğazı'nı daha önce hiç olmadığı şekilde tamamen kapatmadı; 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasında bile boğaz açık kaldı. Ancak bazı İranlı komutanlar ve yetkililer, boğaz üzerindeki kontrolün ülkenin geleceğini belirleyebileceğini savunuyor.

İran Parlamentosu, Ulusal Güvenlik Komisyonu öncülüğünde, boğazdan geçen gemilerden ücret alınmasını içeren bir tasarı hazırladı. Bir milletvekili, taşınan her üç varil petrol için İran'ın bir dolar ücret talep edebileceğini belirtti.

İran Medyası ve Yetkililerin Tutumu

İran devlet medyası ateşkes sonrası zafer görüntüsü vermeye çalıştı. Eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney'e atfen "Allah'ın zaferi ve fetih geldiğinde" başlıklı videolar yayımlandı. Devrim Muhafızları'na bağlı Fars Haber Ajansı, yaptırımların kaldırılması, savaş tazminatı ve Amerikan askerlerinin çekilmesinin planlandığını duyurdu.

Üst düzey yetkililer, bu gelişmeleri Hamaney doktrininin zaferi olarak nitelendirirken, eski Devrim Muhafızları komutanı Mohsen Rezai, güçlerin tetikte olduğunu vurguladı. Ancak ordunun kayıpları ve ekonomik sıkıntılar, İran için kırılgan bir gerçeklik olarak duruyor.

Barış Görüşmeleri ve Uluslararası Tepkiler

Boğazın yeniden açılması, ABD'nin başlıca talepleri arasında yer alıyor. Ancak Devrim Muhafızları, izinsiz geçiş yapan gemilerin hedef alınacağını açıklayarak gerilimi artırdı. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Başkan Trump'ın bu gelişmelerden haberdar olduğunu ve kabul edilemez bulduğunu belirtti.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Said Hatibzade, BBC'ye verdiği röportajda, boğazın güvenli geçiş için açık kalacağını ancak ABD saldırganlığı sona ermeden tam anlamıyla açılmayacağını söyledi. Hatibzade, İran'ın uluslararası hukuka uyacağını ancak boğazın uluslararası sularda olmadığını ve güvenliğin İran ve Umman'ın iyi niyetine bağlı olduğunu ifade etti.

Olası Gelişmeler ve Riskler

İran parlamentosuna sunulan tasarıda, düşman gemilerinin geçişine izin verilmeyeceği ve geçiş için ücret alınacağı belirtiliyor. Gemilerin İran para birimiyle ödeme yapması, İran bankasında hesap açması ve yüklerini beyan etmesi gibi şartlar getiriliyor. Tasarı henüz oylamaya sunulmadı.

Eğer İran bu uygulamayı hayata geçirirse, ABD ve Batılı müttefiklerinin buna karşı güçlü bir karşı duruş sergilemesi bekleniyor. Bu durum, seyir özgürlüğü ilkesinin korunması ve tehlikeli bir emsal oluşturmasının önüne geçilmesi açısından önemli.

Başarılı olunursa, İran için bu, dünyanın en kritik denizcilik geçiş noktalarından birini kontrol etme açısından hem stratejik hem de sembolik büyük bir zafer olacak. Ancak aynı zamanda, ABD, NATO üyeleri ve bölgesel güçlerin koordineli diplomatik, ekonomik ve hatta askeri karşılık verme riski de mevcut.

Haberin hazırlanmasına Sarah Bell katkıda bulundu.