ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile barış görüşmelerinin başladığını duyurmasının ardından gözler müzakere masasına çevrildi. ABD ile İsrail'in İran'a yönelik savaşının ilk ayını doldurmak üzere olduğu bir dönemde, Türkiye ve Pakistan'ın müzakerelerin yapılacağı yerler olarak gündeme gelmesiyle birlikte, ABD'nin bölgeye yeni bir hava indirme tümeni göndermesi kara harekâtı ihtimallerini gündeme getirdi.

Müzakere Çabaları ve Arka Kanal Diplomasisi

İran'ın Pakistan Büyükelçisi Reza Amiri-Moghaddam, arabuluculuk çalışmalarının sürdüğünü ancak ABD ile doğrudan ya da dolaylı görüşme yapılmadığını açıkladı. Amiri-Moghaddam, "Dost ülkeler Tahran ile Washington arasında diyalog temeli oluşturmaya çalışıyor, umarım bu savaşın sonunu getirir" dedi. Pakistan Dışişleri Bakanlığı kaynakları ise daha önce Amerikan heyetinin görüşmeler için İslamabad'a geleceğini ancak İran'ın güvensizlik nedeniyle görüşmelere hazır olmadığını bildirmişti. Ayrıca Türkiye, Pakistan ve Mısır'ın arka kanal diplomasisi yürüttüğü vurgulandı. İran'ın Press TV kanalında ABD taleplerinin aşırı bulunduğu ve reddedildiği iddia edildi.

ABD'nin Askeri Sevkiyatı ve Bölgedeki Güç Artışı

Görüşmeler devam ederken Pentagon, hızlı müdahale gücü olarak bilinen 82. Hava İndirme Tümeni'nden yaklaşık 2 bin askeri Ortadoğu'ya konuşlandırma emri verdi. Bu birimler, dünyanın herhangi bir yerine 18 saat içinde sevk edilebilir nitelikte bulunuyor. ABD medyası, bu adımın Trump'a İran karşısında ek askeri seçenekler sunmayı amaçladığını belirtti. Bölgeye gönderilen ek kara kuvvetleri sayısı, savaşın başlamasından bu yana yaklaşık 7 bine ulaştı. Kriz öncesinde bölgede 50 bin ABD askerinin bulunduğu tahmin ediliyordu.

Hark Adası ve Bölgedeki Stratejik Senaryolar

Askeri sevkiyatla İran'ın Basra Körfezi'ndeki ana petrol ihracat merkezi olan Hark Adası'nın ele geçirilmesi ihtimali öne çıkarken, uzmanlar bu adanın ele geçirilmesinin Hürmüz Boğazı'nın kontrolü için yeterli olmayacağını belirtiyor. İran Araştırmaları Merkezi akademisyeni Oral Toga, "Hark Adası, Hürmüz Boğazı'nın 500 km kuzeyinde yer alıyor ve boğazın fiili kontrolü Ebu Musa, Tunb Adaları, Kiş ve Larak adalarında bulunuyor" dedi. Toga, bu adaların derin su şerit yollarının üzerinde olduğunu ve Hürmüz Boğazı'ndan geçmenin 'ölüm vadisi' olarak tanımlandığını aktardı.

İran Meclis Başkanı Kalibaf'ın İddiaları ve Bölgedeki Gerginlik

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, "Düşmanların bir bölge ülkesi aracılığıyla İran adalarından birini işgal etmeye hazırlandığı" açıklamasında bulundu. Bu sözler, Ebu Musa, Büyük Tunb ve Küçük Tunb adalarını akıllara getirirken, bölgeye ABD'nin Abraham Lincoln uçak gemisinden doğrudan hava desteği sağlanabileceği belirtiliyor. İran'ın Abraham Lincoln gemisini füzelerle hedef alması ve geminin bölgeye yaklaşmasını engelleme çabası, bu senaryonun önemini artırıyor.

Operasyon İhtimali ve Görüşmelerdeki Ayrılıklar

Wall Street Journal'a konuşan ABD'li yetkililer, İran'ın taleplerini gerçekçi bulmadıklarını ve bu tutumun anlaşmayı zorlaştırdığını ifade etti. Tarafların talepleri arasındaki farklar, Trump'ın cumartesi günü dolacak süresi sonrası ABD'nin İran'a karşı 'oyun değiştirici' bir harekata başlayabileceği ihtimalini güçlendiriyor. İsrailli Kanal 12 televizyonu ise Trump'ın cumartesi günü ateşkes ilan edebileceğini öne sürdü. ABD, görüşmeler sürerken 28 Şubat'ta İran'a saldırmıştı.

Tarafların Talepleri

ABD'nin Talepleri

• İran'ın mevcut nükleer kapasitesinin ortadan kaldırılması ve Natanz, İsfahan, Fordo tesislerinin devre dışı bırakılması.
• İran'ın nükleer silah elde etmeyeceğine dair taahhüt vermesi.
• Zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na teslim edilmesi.
• İran'ın vekil güçler doktrinini terk ederek bu grupların finansmanını ve silahlandırmasını durdurması.
• Hürmüz Boğazı'nın açık ve serbest bir deniz bölgesi olarak kalması.
• Füze programının sayı ve menzil açısından sınırlandırılması.
• Taleplerin karşılanması halinde tüm yaptırımların kaldırılması.

İran'ın Talepleri

• Her türlü saldırı ve suikasta son verilmesi.
• İran'a savaş dayatılmayacağına dair somut güvenceler.
• Garantili ve açıkça tanımlanmış savaş tazminatları.
• Bölgedeki tüm direniş grupları dahil tüm cephelerde savaşın sona ermesi.
• İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğinin uluslararası alanda tanınması.