Bilim insanları, günlük hayatta kullandığımız elektronik cihazlardan yayılan zararlı kimyasalların deniz canlılarının beyninde tespit edildiğini açıkladı. "Acil uyanış çağrısı" olarak nitelendirilen yeni araştırma, sıvı kristal monomerlerin (LCM) deniz ekosistemlerinde yaygınlaştığını gözler önüne serdi.

LCM'lerin Elektronik Cihazlardaki Rolü ve Doğaya Yayılımı

LCM’ler, dizüstü bilgisayar, televizyon ve akıllı telefon ekranlarında ışığın geçişini kontrol ederek yüksek kaliteli görüntü sağlamada kritik bir bileşen olarak kullanılıyor. Ancak bu kimyasallar, ev ortamından başlayarak iç mekan havası, toz ve atık sular yoluyla deniz kıyılarına kadar ulaşabiliyor. Önceki araştırmalar LCM’lerin insan sağlığı ve bazı su canlılarında risk oluşturduğunu belirtse de, bu kirleticilerin deniz besin zincirindeki hareketi ve üst düzey yırtıcılar üzerindeki etkileri hâlâ tam olarak bilinmiyor.

Güney Çin Denizi'nde Yunus ve Domuz Balıklarında İnceleme

Hong Kong Şehir Üniversitesi’nden araştırmacı Bo Liang ve ekibi, 2007-2021 yılları arasında nesli tükenmekte olan Hint-Pasifik kambur yunusları ile yüzgeçsiz domuz balıklarından alınan doku örneklerini inceledi. Yağ, kas, karaciğer, böbrek ve beyin dokuları toplam 62 farklı LCM için tarandı. Environmental Science and Technology dergisinde yayımlanan çalışmada, tespit edilen LCM’lerin büyük çoğunluğunun dört ana bileşenden oluştuğu ortaya çıktı.

Kimyasal Kaynakları ve Organlarda Birikim

Analizlere göre, bu kimyasalların çoğu televizyon ve bilgisayar ekranlarından, daha az bir kısmı ise akıllı telefonlardan kaynaklanıyor. Kirleticiler genellikle yağ dokusunda yoğunlaşırken, diğer organlarda özellikle beyinde az miktarda bulunması araştırmacıları şaşırttı. Bu durum, nörotoksik riskler ve potansiyel sağlık tehlikelerine işaret ediyor. Ayrıca domuz balığı yağındaki LCM seviyeleri geçmişte artış gösterirken, LED ekran kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte azalma eğilimi gözlendi.

Deniz Memelileri Üzerindeki Etkiler ve Acil Önlemler Çağrısı

"Ek laboratuvar testlerinde, başlıca dört LCM bileşiği kültürlenmiş yunus hücrelerinde DNA onarımı ve hücre bölünmesiyle ilgili gen aktivitesini değiştirdi. Bu bulgular, söz konusu bileşiklerin deniz memelilerini olumsuz etkileyebileceğini gösteriyor."

Yuhe He, "Araştırmamız günlük elektronik cihazlardan kaynaklanan LCM’lerin sadece bir kirlilik sorunu olmadığını, nesli tükenmekte olan yunusların ve domuz balıklarının beyinlerinde biriktiğini ortaya koyuyor," dedi. He ayrıca, "Bu bir uyanış çağrısıdır: cihazlarımızı güçlendiren kimyasallar artık deniz yaşamına sızıyor. Okyanus sağlığını ve nihayetinde kendi sağlığımızı korumak için e-atık konusunda hemen harekete geçmeliyiz," ifadelerini kullandı.

Bilim insanları, LCM kirliliğinin yaban hayatına etkilerinin daha kapsamlı araştırılmasını ve politika yapıcıların e-atık yönetimini iyileştirmek için acil düzenleyici önlemler almasını talep ediyor.