Mikrodalgada ısıtılan plastik ambalajlı hazır yemekler, günlük yaşamda pratik bir çözüm sunsa da Greenpeace International tarafından hazırlanan yeni bir rapor, bu kolaylığın sağlık ve çevre açısından önemli riskler barındırdığına dikkat çekiyor. Raporda incelenen 24 bilimsel çalışmaya göre, plastik ambalajlardan yiyeceklere zararlı kimyasallar ve milyonlarca mikroplastik partikül geçebiliyor.

Plastik Ambalajların Sağlığa Etkileri

Greenpeace USA Plastik Kampanyası Sorumlusu Graham Forbes, plastik ambalajlı yemeklerin mikrodalgada ısıtılmasının tehlikeli kimyasal ve mikroplastik maruziyetine yol açtığını belirtiyor. Mikrodalgaya uygun etiketinin çoğunlukla sadece kabın dayanıklılığını gösterdiğini, ancak yiyeceğe geçen zararlı maddeler için garanti sağlamadığını ifade ediyor.

Bir çalışmada, beş dakikalık mikrodalga ısıtma sonrası gıda benzeri çözeltilerde 326 binden 534 bine kadar mikro ve nanoplastik partikülün sızdığı tespit edildi. Nanoplastikler, organlara ve kan dolaşımına girebilecek kadar küçük boyutlarda bulunuyor.

Kimyasal Riskler ve Düzenlemeler

Plastiklerde 4 bin 200'den fazla tehlikeli kimyasal madde olduğu biliniyor ve bunların çoğu gıda ambalajlarında düzenlemeye tabi değil. Bazı kimyasallar ise kanser, kısırlık, hormon bozuklukları ve metabolik hastalıklar ile ilişkilendiriliyor. İnsan vücudunda tespit edilen en az 1.396 gıda temaslı plastik kimyasalı, sinir sistemi gelişim bozuklukları, kalp-damar hastalıkları, obezite ve Tip 2 diyabetle bağlantılı olabilir.

Rapora göre, yüksek sıcaklıklar, uzun ısıtma süreleri, yıpranmış kaplar ve özellikle yağlı gıdalar kimyasal ve plastik parçacık geçişini artırıyor. Dünya genelinde mikroplastiklere yönelik düzenleyici rehberlik ise halen yetersiz.

Çevresel Etkiler ve Plastik Kirliliği

Tek kullanımlık plastiklerin yaşam döngüsü, fosil yakıt çıkarımından üretim ve bertaraf aşamalarına kadar çevreye zarar veriyor. Plastiklerin çok katmanlı yapısı geri dönüşümü zorlaştırırken, parçalanan plastikler mikro ve nanoplastiklere dönüşerek toprak, su ve okyanuslarda birikiyor. Bu parçacıklar hayvanlara zarar verip gıda zincirine karışıyor.

Plastikler, döngüsel ekonomiye dahil edildiklerinde bile zamanla bozularak tehlikeli katkı maddelerini yeni ürünlere salabiliyor. Greenpeace, plastik ambalajlı hazır yemeklerin kullanımı ve plastik kirliliğinin artışına karşı küresel denetimlerin sıkılaştırılması gerektiğini vurguluyor.

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin Yaklaşımı

Avrupa Gıda Güvenlik Otoritesi (EFSA), gıda temaslı plastiklerde mikroplastik maruziyeti konusunda endişelerin farkında olduğunu ve 2021'den beri bu konuyu öncelikli alan olarak değerlendirdiğini belirtiyor. EFSA, standart test yöntemleri ve kapsamlı maruziyet verilerinin eksikliğine dikkat çekiyor. Mikro ve nanoplastiklerin gıda ile temas eden malzemelerden güvenli seviyede geçişine yönelik veri toplama çalışmaları devam ediyor.

Avrupa Parlamentosu’nun talebi üzerine yürütülen sağlık riskleri değerlendirmelerinin 2027 sonunda sonuçlanması bekleniyor.

Plastik Üretimi ve Pazar Büyüklüğü

Küresel plastik üretiminin 2050’ye kadar iki katından fazla artması ve plastik ambalajların tüm plastiklerin %36'sını oluşturması öngörülüyor. Plastik ambalajlı hazır yemekler pazarı, 160 milyar euroyu aşmış olup, 2034’te yaklaşık 300 milyar euroya ulaşması bekleniyor.

Statista verilerine göre, 2024 yılında dünya genelinde 71 milyon ton hazır yemek üretildi ve kişi başına ortalama 12,6 kilogram tüketime denk geliyor.

Greenpeace’in Talepleri

Greenpeace, BM Küresel Plastik Anlaşması kapsamında gıda temaslı plastiklerin daha sıkı küresel düzenlemelere tabi tutulmasını ve tehlikeli katkı maddelerinin kademeli olarak yasaklanmasını istiyor. Graham Forbes, “Risk açık, bedeli büyük ve harekete geçme zamanı şimdi,” ifadelerini kullanıyor. Bu tür çevresel ve sağlık risklerine dair daha fazla bilgi için ani nefes darlığı ve gençlerde sağlık riskleri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.