Avrupa okyanuslarının sağlığı iklim değişikliğinin etkisiyle ciddi tehdit altında. Bu durum sadece deniz canlılarını değil, aynı zamanda kıymetli sualtı kültürel mirası da etkiliyor. Yeni bir araştırma, okyanusların asitlenmesinin arkeolojik yapı taşlarını oluşturan malzemeleri bozarak bu mirası tehlikeye attığını gösteriyor.

Okyanus Asitlenmesinin Kültürel Miras Üzerindeki Etkileri

İtalya’daki Padova Üniversitesi'nin öncülüğünde yürütülen çalışma, iklim değişikliğinin doğrudan sonucu olan okyanus asitlenmesinin sualtı arkeolojik alanlarının çürüme hızını artırabileceğini ortaya koydu. Baş araştırmacı Luigi Germinario, deniz ortamındaki tarihi materyallerin çözünme ve biyolojik bozulma süreçleriyle ne kadar hızlı zarar gördüğünü inceleyerek, bu verileri geniş kapsamlı iklim modelleriyle birleştirdiğini belirtti.

Sonuçlar oldukça endişe verici. Endüstri öncesi dönemde taşlardaki bozulma minimum düzeydeyken, günümüzde hâlâ sınırlı kalıyor. Ancak artan sera gazı emisyonlarıyla birlikte yıpranma hızında üstel bir artış yaşanabilir. Germinario, malzemelerin özellikleri ve sualtı yapılara mikroorganizmaların yerleşip çoğalması sürecindeki değişimlerin önümüzdeki onlarca ve yüz yıllar boyunca geri döndürülemez etkiler yaratacağını La Repubblica gazetesine açıkladı.

Doğal Ortamda Asitlenme Senaryoları ve Testler

Araştırma Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanırken, okyanus asitlenmesinin sualtı kültürel mirasının korunmasında ciddi bir zorluk teşkil ettiğine ve koruma stratejilerinin hızla geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Araştırmacılar, gelecekteki asitlenme durumlarını simüle etmek için saha testleri gerçekleştirdi.

İtalya’nın Ischia adası açıklarında bulunan ve doğal olarak yüksek karbondioksit yayımı yapan volkanik taban, bu amaçla canlı bir laboratuvar görevi görüyor. Germinario, "Burada aşırı asitlenme koşullarının önümüzdeki on yıllar ve yüzyıllarda nasıl görüneceğini gerçek ortamda gözlemleyebiliyoruz" dedi.

Ekip, kültürel miras alanlarında sıkça kullanılan çeşitli taş türlerinden yapılmış panoları suya yerleştirerek farklı pH seviyelerine maruz bıraktı. Daha sonra laboratuvarda, yüksek çözünürlüklü optik profilometre cihazıyla taş yüzeylerinde oluşan çözünme ve erozyon etkileri üç boyutlu olarak analiz edildi.

Taşlarda Küçük Bozulmalar Büyük Bilgi Kaybı Anlamına Geliyor

Araştırmanın bulguları, Avrupa sualtı kültürel mirası için karamsar bir tablo çiziyor. Özellikle mermer ve kireçtaşı gibi kalsiyum karbonat açısından zengin, gözenekli veya ince taneli taşların en çok risk altında olduğu belirtiliyor. Bilim insanları, bu malzemelerin kimyasal yapısının, iklim değişikliğine karşı kırılganlığı uzun süredir bilinen mercanlarla benzerlik taşıdığını ifade ediyor.

En büyük risk taşıyan eserler arasında, ince detaylara sahip heykeller, oymalar ve mozaikler yer alıyor. İtalya, antik Roma dönemine ait mozaiklere ve mermer zeminlere sahip Baia Arkeoloji Parkı ile Puglia bölgesindeki Egnazia Roma limanı gibi sualtı hazineleriyle biliniyor. Germinario, "Yüzeydeki küçük bozulmalar bile geri döndürülemez bilgi kaybı anlamına gelebilir" şeklinde uyarıda bulundu.