Hava taşımacılığı, günlük aktiviteler arasında en yüksek karbon ayak izine sahip olanlardan biridir. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, business ve birinci sınıf koltuklar, ekonomi sınıfına kıyasla karbon salınımı açısından beş kat daha fazla etkili oluyor. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, üst sınıf koltukların tamamen kaldırılmasının küresel havacılık emisyonlarını yarı yarıya azaltabileceğini ortaya koydu.

Emisyonları Düşürmek İçin Üç Ana Önlem

Araştırmaya göre, yalnızca en yakıt verimli uçakların kullanılması ve yolcu doluluk oranlarının artırılmasıyla emisyonlarda daha fazla düşüş sağlanabilir. Bu üç önlem bir arada uygulandığında, sürdürülebilir havacılık yakıtı (SAF) kullanımına bağlı kalmadan, emisyonların %50 ile %75 arasında azaltılma potansiyeli bulunuyor. Çalışmanın yazarları, bu değişikliklerin kademeli olarak hayata geçirilmesi gerektiğini belirtirken, küresel havacılık emisyonlarında %11'lik bir azalma için hemen harekete geçilebileceğini vurguluyor.

Uçmanın Çevresel Etkisi ve Verimlilik Farkları

Uçak seyahatleri, insan kaynaklı küresel karbon emisyonlarının yaklaşık %4'ünden sorumludur. Ancak, kişi başına düşen karbon miktarı uçak tipi ve koltuk düzenine göre büyük farklılıklar gösteriyor. 2023 yılında Nature Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan çalışma, 26 bin şehir çifti arasındaki 27 milyondan fazla ticari uçuşu analiz etti. Bu dönemde, küresel havacılık emisyonları yolcu başına ortalama kilometre başına 84,4 gram CO2 olarak ölçüldü. Bazı hatlarda bu değer 30 grama kadar düşerken, bazı hatlarda neredeyse 900 gram seviyesine ulaştı.

Ülkelere Göre Emisyon Dağılımı

Analiz edilen dönem ve hatlar arasında ABD, yolcu kilometre başına ortalama 96,5 gram CO2 ile en yüksek emisyonu üreten ülke oldu. ABD’nin toplam emisyonu 144,6 milyon ton CO2 olup, küresel toplamın %25’ini oluşturdu. Çin 49,7 milyon ton ve 88,6 gram ile ikinci, Birleşik Krallık ise 24,1 milyon ton ve 81,1 gram ile üçüncü sırada yer aldı. Avrupa’da Birleşik Krallık’ı İspanya, Almanya, Fransa ve İtalya takip etti. Norveç ise özellikle verimsiz uçuşları nedeniyle öne çıkıyor; bu durum çoğunlukla küçük havaalanları ve düşük yolcu doluluk oranlarıyla ilişkilendiriliyor.

Talep Artışı Verimlilik Kazanımlarını Geri Bırakıyor

1980’den bu yana önemli verimlilik gelişmeleri sağlanmasına rağmen, artan uçuş talebi bu kazanımları gölgeliyor. Ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşının yol açtığı hava sahası kapanmaları, uçuş mesafelerinin uzamasına ve yakıt tüketiminin artmasına neden oldu. Gelecekte, havayollarının belirli bölgelerden kaçınması ve süpersonik seyahatin 2029’da yaygınlaşması gibi gelişmeler, yakıt verimliliğini olumsuz etkileyebilir.

Business Sınıfının Kaldırılması ve Verimli Uçaklar

Yalnızca ekonomi sınıfı koltuklarının kullanılması, daha fazla yolcu taşıyarak emisyonları %22 ile %57 arasında azaltabilir. Ayrıca, boş koltuk sayısının azaltılması da büyük bir etki yaratabilir. 2023’te uçaklarda ortalama yolcu doluluk oranı %79 iken, bazı uçaklar sadece %20 dolulukla uçtu. Doluluk oranının %95’e çıkarılması emisyonları ek olarak %16 azaltabilir.

Çalışma, daha hafif, aerodinamik ve yakıt tasarruflu uçakların kullanılmasıyla yakıt tüketiminin %25 ile %28 arasında azaltılabileceğini gösteriyor. Boeing 787-9 ve Airbus A321neo gibi en verimli uçaklar, yolcu kilometre başına 60 gram CO2 salınımı yaparken, en verimsiz uçaklarda bu değer 360 grama kadar çıkabiliyor.

"Bu dönüşüm uzun vadeli bir süreç olacaktır ancak verimliliği ödüllendiren politikalarla desteklenebilir," diyor Oxford Üniversitesi’nden Dr. Milan Klöwer.

Politika araçları arasında SAF kotaları, karbon yoğunluğu sınırları, emisyon ticaret sistemleri ve emisyon derecelendirmeleri yer alıyor. Hava yolları, mevcut hatlarda en verimli uçaklarını kullanarak bile emisyonlarını yaklaşık %11 oranında derhal azaltabilir.