Kütahya'nın Gediz ilçesine bağlı Yunuslar Köyü'nde bulunan Tarihi Ayvaz Çeşmesi, 156 yıldır kesintisiz su vermeye devam ediyor. Günümüzde halen köylülerin ve yolcuların susuzluğunu gideren bu çeşme, tarihi ve kültürel bir simge olarak önemini koruyor.

Ayvazoğulları Sülalesinin Mirası

Yerel tarihçi ve araştırmacı Hüseyin Göksal, çeşmenin kökenine dair yaptığı çalışmalarla dikkat çekti. Göksal, köyde yaklaşık 20 çeşmenin bulunduğunu ancak en eskisinin Ayvaz Çeşmesi olduğunu belirtti. "Nüfus kayıtlarını incelediğimde, köyümüzde artık devam etmeyen 'Ayvazoğulları' adlı bir sülalenin varlığını keşfettim. Çeşmenin ismi buradan geliyor ve bu sülaleden bir hayırsever tarafından inşa edildiğini düşünüyoruz," dedi.

Çeşmenin İnşası ve Tarihçesi

Göksal, köyün eski yerleşim yerinde 1870'lerde yaşanan bir göçük nedeniyle köylülerin şimdiki konuma taşındığını ve Ayvaz Çeşmesi'nin de bu dönemde, yaklaşık 1875-1876 yıllarında yapıldığını kaydetti.

Mimari ve Kültürel Önemi

Üç ayrı su oluğu bulunan çeşmenin sadece su kaynağı değil, aynı zamanda kültürel bir simge olduğunu ifade eden Göksal, çocukluk anılarından yola çıkarak, "Bu üç oluğu yılan, kurbağa ve balık olarak adlandırırdık. En temiz ve güzel su 'balık' oluğundan gelirdi ve mümkün olduğunca ondan su içmeye çalışırdık," diye anlattı.

Ayvaz Çeşmesi, teknoloji henüz yaygınlaşmadan önce köy için stratejik bir önem taşıyordu. Dere yatağında olması nedeniyle zaman zaman sel gibi doğal olaylardan zarar görse de, 2023 yılında yapılan kapsamlı onarımlar ve daha önce Kemal Özdoğan tarafından gerçekleştirilen tadilatlarla korunuyor.

Toplumsal Hafızadaki Yeri

Çeşme, özellikle 1970 ve 1980'lerde tarlada çalışan köylüler için en önemli su kaynağıydı. Göksal, "Ramazan aylarının sıcak yaz günlerinde, evlerde henüz buzdolabı yokken köylüler iftara yakın bu çeşmeye akın ederdi. İftar sofraları için buradan alınan buz gibi sular bizim en büyük zenginliğimizdi," ifadelerini kullandı.

Gediz'in kültürel mirasının canlı bir parçası olan Ayvaz Çeşmesi, yüzyıllardır olduğu gibi bugün de Yunuslar Köyü'nde doğanın cömertliğini ve tarihin derinliğini yansıtmaya devam ediyor.

Kaynak: İHA