"Senden bir şaheser yaratacağım." 1982 yapımı İffet filminde Kartal Tibet'in yönetmenliğinde geçen bu ünlü diyalog, Türkiye'de şöhret olmanın temel kurallarını özetler niteliktedir. Filmde, başkahramanın adı "İffet"ten daha şehirli ve cazibeli bir isim olan "Demet"e dönüştürülür. Bu dönüşüm, kişinin kimliğinin medya ve piyasa kriterlerine göre yeniden şekillendirilmesini simgeler.

Karakterin saçından yüzüne, giysilerinden yaşam tarzına kadar her ayrıntı baştan aşağı değiştirilmektedir. "Soyunacaksın ama fazla değil" ifadesi ise, Türkiye'de ünlü olmanın sınırları dikkatle çizilen bir gösteri rejimine tabi olduğunu vurgular. Medya ekonomisi, cinselliği bir yatırım aracı olarak kullanır ve beden, ifade alanı olmaktan çok, stratejik bir sermaye haline gelir.

Şöhretin Medya Mühendisliği

Filmde, sanatçı edasıyla konuşan erkek figür, aslında medya mühendisliğinin simgesidir. Kadın, bir özne değil, pazarlanabilir bir projedir. Bu durum, günümüzde sosyal medya ve dijital platformlarda gördüğümüz kişisel marka yaratımı endüstrisinin 1982 versiyonu olarak değerlendirilebilir. Yeşilçam'ın makyaj odasında doğan bu dil, modern medya düzeninde hâlâ etkisini sürdürmektedir.

Geçici Vitrin ve Sosyete İlişkisi

Türkiye'de sosyete ve kültür çevreleri, yükselen figürleri davet eder ancak onları tam anlamıyla kabullenmez. Ünlüler, kısa süreli vitrinlerdir; zamanla kullanılır, tüketilir ve gerektiğinde gözden çıkarılırlar. Ünlü olmak, sosyeteye giriş bileti değil, geçici bir davettir. Yükselenlerin bu geçici alanı kalıcı üstünlük zannetmeleri sıkça gözlemlenen bir durumdur.

Performans Gerektiren Ün

Ün, bir kez kazanılan bir statü değil, sürekli yeniden üretilmesi gereken bir performanstır. Karşılıksız reklam, beklentisiz dizi ya da politik duruşsuz ödül yoktur. Medya düzeninde esas kazanan çoğu zaman yıldız değil, onu yöneten yapıdır: menajer, yapımcı, medya patronu, algoritma sahibi. Sistem işler, figürler değişir.

Bugün dijital medya stüdyolarında uygulanan kurallar, kırk yıl önce Yeşilçam'ın makyaj odasında yazılanlarla büyük ölçüde aynı kalmıştır. Bazıları sistemden geçip yükselirken, sonradan kendilerini sistem üstü konuma yerleştirmeye çalışabilir; kimliklerini satarak özgünlük dersi verebilir ya da ahlak bekçiliğine soyunabilirler. Ancak bu, mekanizmanın işleyişine dair bir analizden ibarettir.

Prof. Dr. Hakan Aydın'ın Haber 7 için kaleme aldığı bu yazı, Türkiye'de parlatılmış vasatlığın anatomisine ayrıntılı bir bakış sunmaktadır.