Yeni yayımlanan bir rapora göre, Avrupa'nın en temiz havasına sahip ülkeleri arasında Finlandiya öne çıkarken, Türkiye ise Avrupa'nın en kirli şehirlerinin beşine ev sahipliği yapıyor. IQAir'ın 2025 Dünya Hava Kalitesi Raporu, hava kirliliği konusunda ülkeler arasında büyük farklılıklar olduğunu ortaya koydu.

Avrupa'da PM2.5 Seviyeleri ve Güvenli Sınırlar

Raporda, 43 Avrupa ülkesindeki 2.303 şehir incelendi. Bu şehirlerin 1.182'sinde PM2.5 partikül konsantrasyonları yıllık ortalamada arttı, 886'sında ise azalma görüldü. Ancak sadece 104 şehir, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) belirlediği güvenli sınır olan 5 mikrogram/metreküp PM2.5 seviyesinin altında kalabildi.

Finlandiya, 25 şehriyle en fazla güvenli hava kalitesine sahip ülke olurken, İspanya 12, İsveç ise 15 şehirle bu alanda öne çıktı. Avrupa genelinde ise sadece Estonya, İzlanda ve Andorra, 2025 yılında DSÖ'nün güvenli hava kirliliği sınırları içinde kalan ülkeler arasında yer aldı.

Türkiye ve Bölgedeki Diğer Kirli Şehirler

PM2.5 seviyeleri açısından Türkiye, Bosna Hersek, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Moldova, Romanya, Karadağ ve Polonya ile birlikte Avrupa'nın en kirli ülkeleri arasında yer aldı. Bu ülkelerde metreküp başına 15 mikrogramın üzerinde PM2.5 ölçüldü, bu değer DSÖ'nün önerdiği 5 mikrogram/m³'ün oldukça üzerinde bulunuyor.

Türkiye'deki Iğdır, 2025'te ortalama 64,4 mikrogram/m³ PM2.5 ile Avrupa'nın en kirli şehri konumunda. Buca 51,5 mikrogram/m³ ile ikinci, Gödekli dördüncü, Konya altıncı ve Düzce sekizinci sırada yer aldı. Sırbistan'dan Novi Pazar 34,1 mikrogram/m³ ile üçüncülüğü elde etti. Bosna Hersek'teki Prijedor, Gorazde ve Gračanica şehirleri de ilk 10 içinde bulunuyor.

Kirli hava kaynakları arasında kömürle çalışan termik santraller, düşük kaliteli kömür ve verimsiz odun sobaları ile yoğun trafik belirtiliyor. Ayrıca meteorolojik koşullar, kirleticilerin yere yakın tabakalarda hapsolmasına neden olarak kirliliği artırıyor.

En Temiz Havalı Şehirler ve Korunma Yöntemleri

Finlandiya, hava kirliliğinin en az olduğu şehirlerin yarısına sahip. Utö adası 1,3 mikrogram/m³ PM2.5 ile listenin başında yer alırken, Muonio, Kittilä, Ranua ve Nivala da ilk 10 içinde bulunuyor. İskandinav ülkelerinin sıkı emisyon düzenlemeleri ve yenilenebilir enerji kullanımı bu başarıda etkili oldu.

İzlanda'nın Sandgerði, İsveç'ten Bredkälen, Portekiz'in Faro şehri ve yine İzlanda'dan Alftanes diğer temiz hava kalitesi yüksek şehirler arasında yer aldı.

PM2.5 Partiküllerine Karşı Alınabilecek Önlemler

PM2.5 parçacıkları, çok küçük olmaları nedeniyle akciğerlere kadar ulaşarak kan dolaşımına karışabiliyor. Bu durum solunum sistemi hastalıkları, kalp-damar sorunları ve kanser gibi ciddi sağlık problemlerine yol açabiliyor.

Kirli hava seviyelerinin yüksek olduğu bölgelerde yaşayanların, IQAir ve AirVisual gibi uygulamalarla hava kalitesini gerçek zamanlı takip etmeleri öneriliyor. Hava kirliliği yükseldiğinde pencerelerin kapalı tutulması, iç mekanlarda kalınması, ısıtma ve havalandırma sistemlerinin iç hava sirkülasyon moduna alınması faydalı oluyor. Hava temizleyiciler de zararlı partiküllerin filtrelenmesine destek sağlıyor.

Dışarı çıkılması gerektiğinde ise, virüsler ve toz dahil olmak üzere havadaki küçük parçacıkları engelleyebilen KN95 tipi maskelerin kullanılması tavsiye ediliyor.