2005 yılında "Sosyal Politikalar Dergisi"nin üçüncü sayısında Romanlar dosya konusu olarak seçildiğinde, toplumda bu konu henüz gündemde değildi. Rahmetli Sabahattin Zaim hocadan alınan destekle Romanlar üzerine araştırmalar başladı. Zaim, Balkanlar'da Türk-İslam kültürünün Romanlar sayesinde sürdüğünü belirtmişti.

Romanların Avrupa tarihindeki yeri ise oldukça çetin oldu. 14. yüzyıldan itibaren Balkanlar ve Doğu Avrupa'ya yayılan Romanlar, kısa sürede Batı Avrupa'da çeşitli ayrımcılıklara maruz kaldı. Almanya başta olmak üzere birçok ülkede sürgün, işkence, idam ve zorla asimilasyon politikaları uygulandı. 1497'de Romanlar casuslukla suçlanarak ülkeden kovuldu, 18 yaş üstü Romanlar 1725 yılında asılmaları emredildi. Avrupa genelinde 15. ve 18. yüzyıllar arasında sistematik dışlama ve yok etme politikaları hayata geçirildi. İngiltere, Fransa, Hollanda ve İtalya gibi ülkelerde de Romanlara yönelik sert cezalar ve yerleşim yasakları uygulandı. Bu süreçte Latin Amerika gibi sömürge bölgelerine zorla gönderilen Romanlar, ağır baskılar altında kaldı.

20. yüzyılda da bu baskılar devam etti. Almanya'da 1926 Bavyera yasası Roman gruplarını dağıttı, çocuklar ailelerinden ayrıldı. Nazi döneminde yaklaşık 500 bin Roman gaz odalarında hayatını kaybetti. İspanya, Çekoslovakya ve Romanya gibi ülkelerde de asimilasyon ve ayrımcılık politikaları sürdü.

Osmanlı'da Romanların Yeri

Öte yandan Osmanlı İmparatorluğu Romanlara farklı bir yaklaşım sergiledi. Devlet yapısında görünür bir yerleri vardı. Demircilik, müzisyenlik, madencilik, gemi yapımı ve köprü-kale inşasında görev aldılar. Kanunnamelerle hakları düzenlendi, bazı dönemlerde vergi muafiyetleri sağlandı. İslam kültürüne olan katkıları önemlidir; Aziz Mahmud Hüdayi Camii ve tekkesi gibi yapıların bakımında Romanların emeği büyüktür. Süleymaniye Camii inşasında çivi ve malzeme imalatını Roman dervişler üstlendi. Tekkelerde zikirlerin devam ettirilmesinde önemli rolleri vardır.

2009 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan öncülüğünde "Roman Açılımı" başlatıldı. 2016'da "Roman Vatandaşlara Yönelik Sosyal İçerme Ulusal Strateji Belgesi ve Birinci Aşama Eylem Planı" yürürlüğe girdi. Eğitim, istihdam, sosyal yardım ve ayrımcılıkla mücadele alanlarında somut hedefler kondu. İstanbul İl Koordinasyon Kurulu'nda bu çalışmaların takibi sağlanıyor.

Ramazan Ayında Romanların Kültürel Katkısı

Bu Ramazan ayında "Kâbe'de Hacılar Hü Der Allah" ilahisini seslendiren Roman kardeşimizin performansı büyük ilgi gördü. Okullarda düzenlenen Ramazan etkinlikleri çocuklara neşe ve coşku getirdi. Milli Eğitim Bakanlığı'nın sunduğu zemin ve Roman kardeşimizin katkısıyla ortaya çıkan bu manevi rüzgar, kültürel iktidar alanına önemli katkı sağladı. Benzer şekilde, Üsküdar'da öğrenciler Ramazan coşkusunu sokaklara taşıdı etkinlikleri de Ramazan ruhunu yansıtıyor.

Prof. Dr. Faruk Taşçı, Osmanlı tarihinden günümüze Roman kardeşlerin İslam'a hizmetlerinin devam ettiğine vurgu yaparak, bu değerli katkıların takdir edilmesi gerektiğini belirtti. Ramazan ayının manevi atmosferini artıran Selimiye Camii'nde Ramazan Mahya Işıklarıyla Coşku da bu dönemin önemli geleneklerinden biri olarak öne çıkıyor.