Avrupa, zengin tarihi ve kültürel mirasıyla birçok turistik cazibe merkezi barındırıyor. Ancak bu değerli mirasların korunması için gereken ilgi ve finansman her zaman sağlanamıyor. Avrupa'nın önde gelen kültürel miras sivil toplum ağı olan Europa Nostra, 2026 yılında en risk altındaki yedi miras alanını içeren yıllık listesini yayınladı. Listede Yunanistan'daki antik Minoa kenti ve Malta'daki Britanya kışlaları da bulunuyor.

Europa Nostra'nın Koruma Programı

2013 yılında başlatılan bu program, aday gösterme esasına dayanıyor ve uzmanların seferber edilmesi, uygunsuz projelerin önlenmesi ile kamu ve özel finansmanın sağlanması için katalizör görevi görüyor. Nihai listede yer alan her alan, kurtarma çalışmalarını desteklemek amacıyla 10.000 avroluk Avrupa Yatırım Bankası (AYB) Miras Hibesi almaya hak kazanıyor.

Seçilen Alanlar ve Tehditler

Yedi bölge, Avrupa'nın kültürel ve sosyal değerleri ile karşı karşıya oldukları ciddi tehditler dikkate alınarak seçildi. Ayrıca bu alanların sürdürülebilir sosyoekonomik kalkınmayı tetikleme potansiyeli de değerlendirildi. Her alan için oluşturulacak uzman ekipler, saha incelemeleri yaparak kilit paydaşlarla görüşmeler gerçekleştirecek. Elde edilen veriler, öneriler içeren raporlarla desteklenerek, AYB hibesiyle önümüzdeki iki yıl içinde uygulanacak özel projelerin geliştirilmesine zemin hazırlayacak.

Katapola Köyü ve Antik Minoa Kenti, Yunanistan

Kikladlar’daki Amorgos adasında bulunan Katapola köyü ile Antik Minoa kenti, insan yerleşiminin antik çağdan günümüze kesintisiz sürdüğüne dair olağanüstü bir örnek oluşturuyor. Planlanan büyük ölçekli liman projeleri, hassas kültürel ve tarihi peyzajı doğrudan tehdit ediyor ve arkeolojik alan ile yerel topluluğun kalıcı zarar görme riski bulunuyor. Europa Nostra, bu alanların korunmasının diğer Akdeniz adalarına model teşkil edebileceğini vurguluyor.

Fábrı Su Değirmeni, Feked, Macaristan

1788’de Alman yerleşimciler tarafından inşa edilen Fábrı Su Değirmeni, kuşaklar arası sahiplik ve yerel tarımsal yaşamla güçlü bağlar taşıyor. Ancak yapısal çürüme, sel baskınları ve kullanım dışı kalma nedeniyle tehdit altında. Koruma çalışmaları, kırsal yaratıcılığın ve geleneksel mirasın yaşatılması açısından büyük önem taşıyor.

Blower Hall, Esch-sur-Alzette, Lüksemburg

1910’da demir cevheri işleme tesisi olarak kurulan Blower Hall, Avrupa sanayi mirasının önemli ve nadir örneklerinden. Minett UNESCO Biyosfer Rezervi içinde yer almasına rağmen acil restorasyon gerektiriyor. Amacı, üniversite eğitimi, bilim, kültür ve sosyal yaşamı birleştiren dinamik bir kamusal merkez haline gelmesi.

Fort Chambray Britanya Kışlaları, Gozo, Malta

18. yüzyıldan kalma tahkimat içinde 19. yüzyılda inşa edilen kışlalar, Malta’daki Britanya askeri konutlarının ayakta kalan tek örneği. Yapı, planlama otoritesinin 2024 tarihli izniyle konut ve otel projeleri için büyük ölçüde yıkılma tehlikesi altında. Yerel STK’lar ve halk, koruma için yoğun çaba gösteriyor. Bu alandaki koruma çabaları, Hasankeyf’te sürdürülen kültürel miras koruma ve turizm projeleri gibi diğer önemli koruma girişimleriyle paralellik gösteriyor.

Vale de Milhaços Barut Fabrikası, Seixal, Portekiz

19. yüzyıl sonlarından 2002 yılına kadar faaliyet gösteren bu komplekste, orijinal binalar ve makineler bulunuyor. Ayrıca, 2020’den bu yana envanteri çıkarılan 682 türle önemli bir ekolojik sığınak. Yapısal bozulma, vandalizm ve istilacı bitkiler tehdidi altında olan fabrika, kültürel, eğitsel ve bilimsel merkez olarak yeniden işlevlendirme potansiyeline sahip.

Sântămăria Orlea Reform Kilisesi, Romanya

Transilvanya’daki bu taş kilise, Romanesk’ten Gotik mimariye geçişi gösteren ve 1311’den 15. yüzyıl ortalarına uzanan nadir duvar resimlerini barındırıyor. 700 yılı aşkın süredir ibadete açık olmasına rağmen yükselen nem, yapısal çatlaklar ve geçmişteki yetersiz onarımlar nedeniyle ciddi tehdit altında.

Weifert Bira Fabrikası, Pančevo, Sırbistan

1722’de kurulan Weifert Bira Fabrikası, Balkanlar’daki en eski bira üretim tesislerinden biri ve buhar gücüyle çalışan üretimin öncüsü. Uzun süreli ihmal, yapısal bozulma, makinelerin çalınması ve aşırı hava koşulları nedeniyle risk altında bulunuyor. Yeniden canlandırılması, Güneydoğu Avrupa’da sanayi alanlarının topluluk odaklı kültürel merkezlere dönüşümüne örnek teşkil edebilir.