Brüksel, Budapeşte ile Kiev arasında Druzhba petrol boru hattının akıbeti nedeniyle yükselen gerilimi çözmek için hızlıca çözüm yolları arıyor. Bir AB yetkilisi, "Bir şeylerin değişmesi şart" ifadelerini kullandı. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'i ucuz Rus petrolünün transitini siyasi nedenlerle engellemekle suçlayarak, Ukrayna'ya sağlanacak kritik önemdeki 90 milyar euroluk AB kredi paketini bloke etti.

Orban, zorlu seçim kampanyası sürecinde hasar gören boru hattını ulusal egemenlik meselesi haline getirerek geri adım atmadı. Zelenskiy ise boru hattının Rus insansız hava araçları tarafından hedef alındığını belirterek, Orban’a yanıt ararken Moskova’yı işaret etti. Avrupa Komisyonu ise hem tüm üye ülkelerin enerji güvenliğini sağlamak hem de işgal altındaki Ukrayna'ya destek vermek zorunda kaldı.

Komisyon Başkanı Von der Leyen’in Açıklamaları

Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, 27 Şubat'ta Kiev’de Zelenskiy ile birlikte yaptığı açıklamada, "Krediyi mutlaka hayata geçireceğiz" dedi. "Elimizde farklı seçenekler var ve bunları kullanacağız" ifadelerini kullandı.

Druzhba Boru Hattı Onarımı Öne Çıkıyor

AB yetkilileri ve diplomatlar, anlaşmazlıkta en mantıklı çözümün Ukrayna'nın Druzhba boru hattını onarması olduğunu düşünüyor. Kiev, Lviv bölgesinde 27 Ocak'ta Rus insansız hava aracı saldırısı nedeniyle boru hattının önemli bir bölümünün zarar gördüğünü bildiriyor. Von der Leyen, Kiev ziyaretinde Zelenskiy'e onarım çalışmalarını hızlandırma çağrısı yaptı.

Zelenskiy ise bombardıman nedeniyle onarımın beklenenden yavaş ilerleyeceğini belirtti. 25 Şubat'ta düzenlenen uzman toplantısında Ukrayna, Euronews'in gördüğü belgeyle aktif onarım çalışmalarını sürdürdüğünü duyurdu. Belgede, "Güvenlik ve istikrar önlemleri, her gün yeni füze saldırısı tehdidi altında devam ediyor" denildi.

Orban ve Slovakya Başbakanı'nın İnceleme Önerisi

Orban, hasarlı bölümü incelemek üzere bir heyet kurulmasını önerdi. Slovakya Başbakanı Robert Fico da bu teklifi destekleyerek Brüksel’i de katılmaya çağırdı. Komisyon, bu öneriyi gerilimi azaltacak ilk adım olarak memnuniyetle karşıladı ancak taahhütte bulunmadı. Uygulama henüz erken aşamada ve saha incelemesine Ukrayna'nın izin verip vermeyeceği belirsizliğini koruyor.

Alternatif Petrol Tedarik Yolu: Adria Boru Hattı

Onarım çalışmalarında gecikme yaşanması sebebiyle Avrupa Komisyonu, Hırvatistan’dan başlayıp Orta Avrupa ülkelerini bağlayan Adria boru hattını Macaristan ve Slovakya'nın petrol ihtiyacını karşılamak için en uygun alternatif olarak destekliyor. JANAF, Macaristan'ın 5.75 milyon ton ve Slovakya'nın 4.66 milyon ton yıllık petrol ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede olduğunu açıkladı.

Her iki ülke de Druzhba boru hattındaki kesintiye karşı acil durum rezervlerini kullanmaya başladı. Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenkovic, Adria'nın enerji güvenliği ve ekonomik istikrar için önemini vurguladı ve Hırvatistan’ın bölgedeki dost ve ortak rolüne dikkat çekti.

Macaristan ve Hırvatistan Arasındaki Gerginlik

Macar enerji şirketi MOL, Hırvatistan’dan Adria hattı üzerinden Rus ham petrolü taşınması için talepte bulundu. Hırvatistan hükümeti ise bu talebi reddederek, yasal olarak Rus petrolünün taşınmasının zorunlu olmadığını ve AB ile ABD yaptırımlarına uyulması gerektiğini savundu. MOL, talebin reddi durumunda dava açma tehdidinde bulundu.

Yasal Seçenekler ve AB’nin Zorlu Süreci

AB yetkilileri, Macaristan’ın vetosunu kaldırmak ve 90 milyar euroluk kredi paketini ilerletmek için yaratıcı hukuki yollar arıyor. Zaman baskısı bulunuyor; ABD desteğinin çekilmesiyle Ukrayna'nın Nisan başına kadar yeni yardıma ihtiyacı var. Yardım gecikirse, savaş halindeki ülkede kamu hizmetlerinde ciddi kesintiler yaşanabilir. Bu durum, AB'nin Washington'a gümrük vergisi taahhütlerine uyması çağrısı gibi uluslararası ilişkilerde yaşanan zorluklarla paralellik gösteriyor.

Karmaşık kredi metinleri büyükelçiler tarafından görüşülmüş ve Avrupa Parlamentosu onaylamış durumda. Metinlerde değişiklik yapmak veya süreci hızlandırmaya çalışmak başlangıç tarihini geriye çekme riskini taşıyor. Yüksek Temsilci Kaja Kallas, Rus varlıklarına dayanan alternatif bir plan önerdi ancak bu seçenek Aralık ayında varılan hassas uzlaşmayı bozabilir ve Belçika’nın güçlü muhalefetiyle karşılaşabilir.

Macaristan’ın Veto Gücü ve AB Antlaşması Maddeleri

AB antlaşmalarının 48.7. maddesi uyarınca oy birliği gerektiren "passerelle maddesi" Macaristan tarafından engelleniyor. Macaristan'ın oy hakkının 7. madde kapsamında askıya alınması ise uzun ve karmaşık bir süreç. Komisyon, Orban’ın vetosunu kınayan açıklamalarda bulundu ve tüm üye devletleri "birliğin hedeflerini tehlikeye atabilecek tedbirlerden kaçınmaya" çağırdı.

Ayrıca Macaristan, Slovakya ve Çekya’nın ortak 90 milyar euroluk kredi paketinden muaf tutulmak için başvurduğu güçlendirilmiş iş birliği mekanizmasına (Madde 327) göre, dışlananların uygulamayı engelleyemeyeceği belirtiliyor.

SAFE Programı ve Siyasi Gerilim

Druzhba anlaşmazlığı, geçen yıl kurulan ve Avrupa Komisyonu’nun düşük faizli 150 milyar euroluk kredilerini üye ülkelere aktardığı SAFE programıyla bağlantılı. Macaristan, Fransa ve Çekya’nın kredi planları hâlâ değerlendirme aşamasında. Komisyon, SAFE ve Druzhba arasındaki bağlantıyı reddediyor ancak gecikmeler politik gerilimi artırıyor.

Diplomatlar, Orban’ın vetosunu kaldırması karşılığında taviz talep etmek için bu durumu bir baskı aracı olarak kullandığını düşünüyor. Eğer Macaristan’ın 16.2 milyar euroluk planı onaylanırsa, Orban bunu Nisan’daki seçimler öncesi siyasi başarı olarak ilan edecek. Aksi durumda muhalefete karşı direnişini artırma şansı bulacak.

Orban ve Von der Leyen Arasındaki Gerilim

Orban, Brüksel ile muhalefetin adayı Peter Magyar arasında gizli anlaşma olduğu iddiasını sürdürürken, Komisyon kararlarda siyasetin etkilenmesinden endişe ediyor. Macaristan Başbakanı, daha önce demokratik gerileme gerekçesiyle AB uyum ve COVID fonlarının durdurulmasına tepki göstermişti.