Yapay zekâ, Parkinson hastalığı, antibiyotiklere dirençli süper bakteriler ve nadir hastalıklar gibi tedavisi zor hastalıklarda yeni ilaçlar geliştirilmesinde önemli bir rol üstleniyor. Bu teknoloji, bilim dünyasında yıllardır hayal edilen ilerlemeleri gerçeğe dönüştürüyor.

Antibiyotik Direncine Karşı Yeni Çözümler

Son 50 yılda bakterilere karşı kullanılan antibiyotikler, direnç gelişimi nedeniyle etkisini yitirmeye başladı. Enfeksiyon hastalıkları, her yıl yaklaşık 1,1 milyon kişinin ölümüne yol açarken, önlem alınmazsa 2050'ye kadar bu sayının 8 milyona ulaşması bekleniyor. Yeni antibiyotik geliştirme süreci yavaş ve maliyetli olmasına karşın, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Profesör James Collins ve ekibi yapay zekâ sayesinde bu süreci hızlandırıyor.

Collins, yapay zekâyı kullanarak 45 milyondan fazla kimyasal bileşiği taradı ve antibiyotiklere dirençli bakterilere karşı etkili olabilecek iki yeni bileşik keşfetti. Bu bileşikler, mevcut ilaçlardan farklı mekanizmalarla bakterileri hedef alıyor ve dirençli süper bakterilere karşı umut vadediyor.

Parkinson Hastalığında Yapay Zekâ Destekli İlaç Adayları

Parkinson hastalığının nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, dünya genelinde 10 milyondan fazla hasta bulunuyor. Cambridge Üniversitesi'nden Prof. Michele Vendruscolo, hastalığın ilerlemesini durdurabilecek ilaç adaylarını belirlemek için makine öğrenimi tekniklerini kullanıyor. Yapay zekâ, beyinde oluşan Lewy cisimciklerine bağlanabilen yeni bileşenleri tespit ederek geleneksel yöntemlere kıyasla çok daha hızlı ve etkili sonuçlar sağladı.

Şu anda bu bileşenler, Parkinson tedavisinde kullanılmak üzere ileri test aşamasında bulunuyor ve Vendruscolo, yapay zekânın hastalığı başlamadan önlemeye katkı sağlayabileceği umudunu taşıyor.

Mevcut İlaçların Yeni Hastalıklarda Kullanımı

Yapay zekâ sadece yeni ilaç keşfini hızlandırmakla kalmıyor, aynı zamanda mevcut ilaçların nadir hastalıklar ve dirençli durumlarda yeniden kullanım potansiyelini de ortaya çıkarıyor. Pennsylvania Üniversitesi'nden Doçent David Fajgenbaum, nadir görülen Castleman hastalığını tedavi etmek için yaygın bir ilaç olan Sirolimus'u kendi deneyimleriyle başarıyla kullandı.

2022'de kurduğu Every Cure adlı dernek, makine öğrenimiyle binlerce ilacı binlerce hastalıkla eşleştirerek umut vadeden tedavileri laboratuvar ortamında test ediyor. Harvard Tıp Fakültesi'nden yapılan bir araştırma ise yapay zekânın 8 bin onaylı ilacı 17 bin hastalıkla ilişkilendirdiğini bildirdi.

İleri Araştırmalar ve Geleceğe Bakış

Kanada'daki McGill Üniversitesi'nin geliştirdiği yapay zekâ modeli, İdiyopatik Pulmoner Fibrozis (IPF) gibi zor hastalıklarda mevcut ilaçların etkilerini simüle ederek yeni tedavi adayları önerdi. Ayrıca Insilico Medicine şirketi, yapay zekâ destekli ilacı Rentosertib ile IPF tedavisinde umut vaat eden sonuçlar elde etti.

Uzmanlar, önümüzdeki 5-10 yıl içinde ilaç geliştirme süreçlerinin büyük bir bölümünün yapay zekâ tarafından yönlendirilebileceğini belirtiyor. Ancak, ilaçların emilim, dağılım ve toksisite gibi özelliklerine dair verilerin kısıtlı olması gibi engeller bulunuyor. Şu an yapay zekâ, ilaç geliştirme sürecinin sadece ilk aşamalarında, yani hedef belirleme ve molekül keşifinde etkin şekilde kullanılabiliyor. Bu alandaki gelişmeler için İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi'nin nadir hastalık tanı çalışmaları önemli bir referans oluşturuyor.