Avrupa Komisyonu, 2027-2029 yıllarını kapsayan dönemde AIDS, Tüberküloz ve Sıtmayla Mücadele Küresel Fonu'na 700 milyon avro taahhüt etti. Bu miktarın 185 milyon avrosu, Birlik'in mevcut uzun vadeli bütçesi kapsamında hemen kullanılabilir durumda.

AB'nin Küresel Sağlık Güvenliğine Vurgusu

Uluslararası Ortaklıklardan Sorumlu Avrupa Komiseri Jozef Síkel’a göre, küresel sağlık güvenliği ortak bir sorumluluk ve stratejik bir yatırım olarak değerlendiriliyor. AB, sağlık sistemlerini güçlendirme ve küresel sağlık dayanıklılığı alanında taahhüdünü yenileyerek uluslararası iş birliği ve uzun vadeli yatırımlarda güvenilir bir ortak olmaya devam ediyor.

Küresel Fon’un Finansman Durumu

Küresel Fon'un toplanan toplam kaynağı, hedeflenen 18 milyar doların (15,4 milyar avro) altında kalarak 12,64 milyar dolara (10,82 milyar avro) ulaştı. 2023-2025 döneminde ise fon 15,7 milyar dolar (13,6 milyar avro) taahhüt toplamıştı. Küresel Fon, sıtma, tüberküloz ve HIV'i ortadan kaldırmayı amaçlayan en büyük uluslararası kuruluşlardan biri olarak biliniyor. Üç yılda bir düzenlenen 'yenileme' konferansında bağışçılar yeni dönem için taahhütlerde bulunuyor. Avrupa Komisyonu'nun Lyon'da gerçekleştirilen One Health Zirvesi'nde açıkladığı son taahhüt, 2023-2025 döneminde sağlanan 715 milyon avronun biraz altında, 700 milyon avro seviyesinde gerçekleşti.

Avrupa'nın Katkı Seviyeleri

Komisyon ve Avrupa Birliği üyesi ülkeleri kapsayan 'Team Europe'un toplam katkısı önceki dönemdeki 4,3 milyar avrodan gerileyerek 3 milyar avronun biraz üzerine çıktı. Almanya, bu dönemde 1 milyar avro taahhütte bulunurken, önceki dönemde bu rakam 1,3 milyar avro idi. İtalya'nın katkısı 2022'deki 185 milyon avrodan 150 milyon avroya düştü. Hollanda ise katkısını 180 milyon avrodan 195,2 milyon avroya yükseltti. Bu yardım dönemi 2026-2029 yıllarını kapsayacak şekilde önceki döngüden bir yıl daha uzun olacak.

Küresel Fon sözcüsü Euronews Health'e yaptığı açıklamada, AB'nin ve üye ülkelerin fonun kilit ortakları olmaya devam ettiğini belirtti. Sekizinci Yenileme için 3 milyar avronun üzerinde katkıda bulunmaları ve 2002'den bu yana yapılan toplam katkıların yaklaşık üçte birini karşılamaları vurgulandı. Ayrıca Komisyon’un taahhüdünü yenilemesinden dolayı büyük minnettarlık dile getirildi.

Fonun Kullanımına İlişkin Açıklamalar

Küresel Fon, tüm katkıları memnuniyetle karşıladığını ifade ederek, finansmandaki düşüşün üç hastalığın ortadan kaldırılması yolundaki ilerlemeyi tehdit ettiğini belirtti. İlave kaynak seferber etmek amacıyla çalışmaların devam edeceği bildirildi. Mevcut kaynak kısıtlılığı ortamında, kuruluş en yoksul ve hastalık yükünün en yüksek olduğu ülkelere odaklanarak kendi kendine yeterlilik çabalarını hızlandırmayı hedefliyor.

Küresel Fon İcra Direktörü Peter Sands, ülkelerin fon desteğinden kademeli çıkışının yeni bir durum olmadığını, ancak geçişin ölçeği ve hızının artık farklı olduğunu belirtti. Ülkelerle iş birliği içinde sürdürülebilirliği güçlendirecek ve kendi kendine yeterlilik yolculuklarını hızlandıracaklarını, sonunda destekleyip çekileceklerini ifade etti.

Küresel Sağlıkta Yardım Kesintileri ve Sonuçları

Küresel Fon, bütçe kesintileri ve uluslararası ortakların öncelik değişiklikleri nedeniyle zorluklarla karşı karşıya. Dünyanın dört bir yanındaki bağışçılar küresel sağlık ve kalkınma yardımlarında azalmaya gidiyor. ABD tüm insani yardımları durdurmuş, Uluslararası Kalkınma Ajansı'nı (USAID) kapatmıştır ve yıl başında Dünya Sağlık Örgütü'nden resmen ayrılmıştır. Bu adımı Arjantin de takip etmiştir.

Rockefeller Vakfı destekli Barselona Küresel Sağlık Enstitüsü'nün (ISGlobal) yakın tarihli araştırmasına göre, mevcut bütçe kesintileri devam ederse 2030’a kadar 22,6 milyon ek ölüm yaşanabileceği öngörülüyor. Bu rakam, 93 düşük ve orta gelirli ülkedeki yaklaşık 5,4 milyon beş yaş altı çocuğu da kapsıyor.

Hastalıklara İlişkin Güncel Veriler

Sıtma, tüberküloz ve HIV, dünya genelinde en yaygın ve tehlikeli hastalıklar arasında yer almaya devam ediyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, 2024 yılında dünya genelinde 10,7 milyondan fazla kişi tüberküloza yakalanmış ve yaklaşık 1,2 milyon kişi bu hastalıktan hayatını kaybetmiştir. Tüberküloz, tek bir bulaşıcı etkenden kaynaklanan ölümler arasında dünyada başlıca neden olmasının yanı sıra, en yaygın ilk 10 ölüm nedeni arasında yer alıyor.

Dünya Sıtma Raporu 2025’e göre, 2024 yılında yaklaşık 282 milyon sıtma vakası ve 610 bin ölüm gerçekleşmiş; bu da bir önceki yıla kıyasla yaklaşık 9 milyon vaka artışı anlamına geliyor. HIV ise küresel halk sağlığı sorunlarından biri olarak önemini koruyor. 2024 sonu itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 40,8 milyon kişi HIV ile yaşıyor; her yıl 1,3 milyon yeni enfeksiyon ve 630 bin AIDS'e bağlı ölüm gerçekleşiyor.