Pera Müzesi'nin ikinci katında ziyaretçileri Osman Hamdi Bey'in meşhur eseri 'Kaplumbağa Terbiyecisi' karşılıyor. Müze müdavimleri için bu eseri görmek adeta bir ritüel haline gelmiş durumda.

Suna ve İnan Kıraç Vakfı'nın yönetim kurulu ve icra komitesi üyesi Özalp Birol, geçtiğimiz günlerde İngiltere'den gelen önemli bir haberle ünlü ressamımızı yeniden gündeme taşıdı.

Rekor Fiyata Satış

Bonhams müzayede evinde gerçekleşen açık artırmada Osman Hamdi Bey'in 'Cami Kapısında' adlı eseri, kimliği gizli tutulan bir alıcıya 220 milyon liraya (3,678 milyon sterlin) satıldı. Bonhams'ın 19. yüzyıl resimleri direktörü Charles O’Brien, 208x109 santim boyutlarındaki tablo için "Hem ölçek hem detay açısından muhteşem" ifadelerini kullandı.

O’Brien, eseri "Osman Hamdi Bey’in eserlerinin olağanüstü bir örneği" olarak nitelendirdi. Yapıtın 135 yıllık serüvenini, Pera Müzesi’ne bağlı Suna ve İnan Kıraç Vakfı’ndan Özalp Birol’dan dinledik.

Osman Hamdi Bey’in Sanattaki Yeri

Osman Hamdi Bey, Osmanlı'daki modernleşme sürecinin sanat alanındaki en güçlü temsilcilerinden biridir. Paris’te Boulanger atölyesinde aldığı eğitim ve Fransız oryantalist ressam Gérôme ile olan iletişimi, figürü merkeze alan kompozisyon anlayışını Osmanlı resmine taşımıştır.

Hamdi Bey, oryantalist resme figürler, mimari detaylar, günlük yaşam ve kültürel öğeler üzerinden yeni bir bakış açısı kazandırmıştır. Eserlerinin önemli bir kısmında Osmanlı perspektifinden entelektüel bir duruş sergiler. Batılı ressamların aksine Doğu’yu içeriden, tarihsel doğruluk ve kültürel saygıyla yorumlar.

İkonik Eserler ve 'Cami Kapısında'nın Hikayesi

Sanatçının başlıca eserleri arasında 'Kaplumbağa Terbiyecisi', 'Kur’an Okuyan Kız', 'Mihrap', 'Silah Taciri' ve 'İki Müzisyen Kız' yer alır. Bu eserler hem ulusal hem de uluslararası sanat tarihinde ikonik kabul edilir.

'Cami Kapısında', Osman Hamdi Bey'in en canlı ve renkli tablolarından biridir. Eserde, ressam kendisini ve aile bireylerini birden fazla kez resmetmiştir.

Kaynaklara göre tablo, 1891’de Berlin ve 1892’de Paris’te sergilendikten sonra asıl amacı olan 1893 Chicago Kolomb Dünya Sergisi’ne katılmıştır. Sergi Ekim 1893'te sona ermiştir. 1895'e kadar eserin akıbeti bilinmemektedir. Bu süreçte Pensilvanya Üniversitesi resmi olarak tabloyu 6 bin frank karşılığında satın almıştır.

Tablo, üniversiteye bağlı Penn Müzesi'nin bir arkeoloji müzesi olması nedeniyle sanat koleksiyonunda uzun süre unutulmuştur.

Esere Yeniden Kavuşma ve Sergiler

Yaklaşık 110 yıl sonra, Prof. Robert Ousterhout'un Penn Müzesi deposunda tozlu bir rulo halinde bulunan eserden bahsetmesiyle tablo yeniden gün yüzüne çıkmıştır. Özalp Birol ile yapılan görüşmeler sonucunda, ABD ve İstanbul’da sergilenmek üzere iki ayrı proje geliştirilmiştir.

İlk sergi, küratörlüğünü Prof. Renata Holod ile Prof. Robert Ousterhout'un yaptığı ve Penn Müzesi’nde 26 Eylül 2010'da açılan sergidir. Ardından 15 Ekim 2011'de 'Cami Kapısında' tablosunun da yer aldığı 'Osman Hamdi Bey ve Amerikalılar: Arkeoloji, Diplomasi, Sanat' sergisi Pera Müzesi’nde sanatseverlerle buluşmuştur.

Tablonun Detayları ve Anlamı

Columbia Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Edhem Eldem, 'Cami Kapısında' tablosunun Bursa'daki Muradiye Camisi ana girişini betimlediğini belirtmiştir. Eserde ferace giymiş Müslüman kadınlar yer almakta ancak yüzleri açık ve ellerinde şemsiye bulunmaktadır. Bu kompozisyonun tarihsel değil çağdaş bir nitelik taşıdığı vurgulanmıştır.

Basamaklarda oturan gülümseyen kız ve erkek çocuklar, Osman Hamdi Bey’in iki çocuğu Leyla (1878-1956) ve Edhem'dir (1892-1957). Tabloya dahil edilen sokak köpekleri ise ressamın Abdullah Frères’in 'les chiens errants de Cons ple' (Konstantinopolis’in Başıboş Köpekleri) adlı fotoğrafından kopyalanmıştır.

Hamdi Bey, Batılı oryantalistlerin rekabet edemeyeceği özgünlük için cami ve türbe iç mekanlarında hat sanatını eserlerinde kullanmıştır. Bu eserinde de bu özgün yaklaşım görülmektedir.

Uluslararası Sanat Kurumlarında Osman Hamdi Bey

Osman Hamdi Bey’in eserleri bugün dünya çapında önemli müze ve sanat kurumlarında sergilenmektedir:

• 'Kur’an Okuyan Kız' (Young Woman Reading, 1880) – Islamic Arts Museum, Kuala Lumpur, Malezya
• 'Türbe Bekçisi' (Old Man in front of Children’s Tombs, 1903) – Musée d’Orsay, Paris, Fransa
• 'Okuyan Genç Emir' (Young Emir Studying, 1878) – Louvre Abu Dhabi, Birleşik Arap Emirlikleri
• 'Ab-ı Hayat Çeşmesi/Okuyan Arap' (1904) – Alte Nationalgalerie, Berlin, Almanya