Bağımsız Sanat Vakfı tarafından organize edilen "Türk İslam Sanatlarında Estetik Kaygı ve Özgünlük" projesinin ilk aşaması olan "Gelenek Nedir, Neyin Geleneği" paneli, Gülhane Parkı'ndaki Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi'nde gerçekleştirildi.

Gelenek ve Değişim Üzerine Tartışmalar

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın desteği ve Geleneksel Sanatlar Derneği'nin katkılarıyla düzenlenen panelde, mimar ve akademisyen Dr. Alidost Ertuğrul "Gelenek'i Korumak-Gelenekten Almak" başlıklı konuşmasında, gelenek kavramının yapay zeka gibi teknolojik gelişmeler karşısında biçim değiştirmesinin sorgulanması gerektiğini vurguladı. Ertuğrul, "Amacımız gelenek dondurmak değil; özgün ve otantik haliyle koruyup, sonraki nesillere ilham verecek bir ekosistem oluşturmaktır" dedi.

Geleneksel kültürün kriz içinde olduğunu belirten Ertuğrul, "Ürettiğimiz kültür canlıdır; gelenek zamanla değişir ve farklı şekillere evrilir. Bu değişimin hızlandığı bir dönemdeyiz. Karşımızdaki rüzgar çok sert olduğu için dayanacak bir dayanağa ihtiyacımız var. Gelenek, günümüz modernliğine karşı bir direnç mekanizmasıdır" görüşünü paylaştı.

Mimarlık ve Gelenek

Mimarlık alanındaki gelenek kavramına da değinen Ertuğrul, "Gelenek dediğimiz kültürel varlığın korunması içsel bir refleks iken, coğrafyamızda bu geleneğin yok edilmesine yönelik stratejiler var. Örneğin Gazze'de 300'ün üzerinde anıtsal yapı yok oldu, şehir kalmadı. Bu, insanî trajedinin arkasında o coğrafyanın kültürel hafızasının silinmesine yönelik büyük bir strateji var. Benzer durumları Suriye, Irak, İran ve birçok başka yerde de görüyoruz" dedi.

Dil ve Gelenek İlişkisi

Yazar, şair ve akademisyen Dr. Ali Günvar, "Gelenek Dildir" başlıklı konuşmasında, geleneğin sabit olmadığını ifade etti. İnsanların dili keşfetmesiyle kültürün başladığını belirten Günvar, "Tüm sanatın temelinde dil vardır. Mimarlık, resim, heykel ve edebiyatın kendine özgü dilleri vardır. Teknolojinin de bir dili var ve bu dile yansıdığı ölçüde meseleyi anlarız" diye konuştu.

Günvar, gelenek arayışında dilin zorunlu olduğunu vurgulayarak, "Bugün kullanılan sadeleştirilmiş Türkçe ile Osmanlı dilini kullanan zihnin aynı olması mümkün değil. Osmanlı dili, Farsça ve Arapçayı da bünyesinde barındıran çok katmanlı zengin bir dildir. Bu zenginlikle konuşan kişinin sanat ve mimaride bakışı, günümüzün sadeleşmiş dilini kullananlardan farklıdır" görüşünü aktardı.

Kültürler Arası Perspektif

Osmanlı tasavvufu ve geleneksel Japon kültürü üzerine uzmanlaşan akademisyen Dr. Naoki Qayyim Yamamoto, "Türk Ruhunu Japon Estetiğiyle İfade Etmek" konusundaki konuşmasında, Yunus Emre'nin şiirlerindeki ruhaniyetin tam olarak çevrilemediğini dile getirdi. Yamamoto, "Yunus Emre'nin 'Dağlar ile taşlar ile çağırayım Mevla'm seni' şiirini Japoncaya çevirmek mümkün. Yapay zeka bunu saniyeler içinde yapabilir. Ancak şiirin Türkçesinde bir ruhaniyet var. Bu duygu başka bir dil ve sanatla Japonlara anlatılmalı" dedi.

Modernitenin ve ulus-devlet anlayışının kültürel sınırları daralttığını ileri süren Naoki, "Ulus-devlet sınırlar koyar ve kültürü tek tip yapmaya çalışır. Ben Japon kültürünün karmaşıklığını ve zenginliğini hatırlatmak istiyorum" ifadelerini kullandı. Ayrıca Arap harflerini kullanmasına rağmen eserlerinin sadece Arap kültürüne değil, "Osmanlı-Türk medeniyet kültürüne" ait olduğunu belirtti ve kültürlerin tek bir unsurla açıklanamayacak kadar karmaşık olduğunu söyledi.

Geometrik Desenlerin Rolü

İslam geometrisi uzmanı Dr. Serap Ekizler Sönmez, "Geometrik Desenler Geleneğin Nesi Olur?" başlıklı sunumunda, geometrik desenlerin bilim ve düşünce tarihiyle paralel olduğunu anlattı. Sönmez, "Bu desenler bilişsel disiplin ve sezgisel hafıza gerektirir. Geçmişin düşünce dünyasını anlamadan bu sanatı bugüne taşımaya çalışmak krize yol açar" değerlendirmesinde bulundu.

Geçmişin değerlerini koruma yaklaşımını eleştiren Sönmez, "Sahip çıkmak yerine 'ait olma' kavramı önemlidir. Gelenekte ortak payda intikaldir, yani aktarım. Bu aktarımda sürekliliğin olması şarttır. Gelenek kuşaklar boyunca aktarılır, ancak bu yeterli değildir. İçselleştirilip dinamik olmalıdır. Gelenek durgun değildir" diye konuştu.

Sanat ve Gelenek İlişkisi

Sanatçı ve akademisyen Dilek Deveci Bilgili, "Erken Dönem Bozkır Ortamında Sanat ve Gelenek" başlıklı konuşmasında, Hun, İskit (Saka) ve Göktürk dönemlerinden Osmanlı minyatürlerine kadar süregelen üslup izlerini anlattı. Bilgili, "Gelenekten söz ettiğimde aklıma iki kelime gelir: aktarım ve süreklilik. Aktarımın kesintili mi yoksa kesintisiz mi olduğu, sürekliliğin hangi kurumlarca devam ettirildiği önemli" dedi.

Geleneksel Motiflerin Yeni Tasarımlara Dönüşümü

İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdür Yardımcısı Ayşin Deniz Kuru, "Geleneksel Motiflerin Kimliklerini Kaybetmeden Yeni Tasarımlara Dönüşmesi" başlıklı sunumunda, geleneksel sanatların estetik kaygısının özgür bir gönülle ilgili olduğunu belirtti. Kuru, akademik çalışmalarında lale, kuş, çintemani, sekiz kollu yıldız ve hayat ağacı gibi motifleri modern ürünlere dönüştürdüğünü ifade etti.

Kuru, gelenek kavramının sadece bir sıfat olmadığını vurgulayarak, "Geleneksellik, toplumda kuşaktan kuşağa aktarılan saygınlık ve yaptırım gücü olan kültürel alışkanlıklara dönüşür. Ben bunu saygınlık ve ağırbaşlılık olarak görüyorum" dedi. Ayrıca, gelenek dinamik bir yapıdır ve zaman içinde kendini yenileyerek sürekliliğini korur ifadelerini kullandı.

Panel Programı ve Gelecek Etkinlikler

"Türk İslam Sanatlarında Estetik Kaygı ve Özgünlük" projesi kapsamında paneller dört hafta sürecek. 11 Nisan'da "İslam Estetik Düşüncesi", 18 Nisan'da "Gelenek Olarak Bugün ve Yarın", 25 Nisan'da ise "Kadim Miras ve Süreklilik" konuları Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi'nde ele alınacak.

Toplam 21 akademisyenin katılacağı panellerde yapılan sunumlar daha sonra kitap olarak yayımlanacak. Mayıs ayında proje kapsamında yedi farklı disiplinden eğitimciler atölyeler düzenleyecek. Bu atölyeler sonunda geleneksel sanatlardan yola çıkarak geliştirilen çağdaş sanat ürünleri bir sergiyle sanatseverlerle buluşacak.