Türkiye, 14 Mart 2026 tarihinde Cumhurbaşkanı onayıyla yürürlüğe giren Ulusal Su Planı (2026–2035) ile su yönetiminde yeni bir döneme adım attı. Plan, ülkenin önümüzdeki yıllarda suyu daha akıllı ve verimli kullanması için kapsamlı bir çerçeve sunuyor.

Tarımda Su Kullanımı ve Verimlilik

Ülkemizde kullanılan suyun yaklaşık yüzde 79’u tarım sektöründe tüketiliyor. Bu oran, küresel ölçekte de benzer olup tatlı suyun yaklaşık yüzde 70’i tarımda kullanılıyor. Ancak kritik olan, suyun miktarı değil, onun verimli kullanılmasıdır. Türkiye’de tarımsal sulamada su verimliliği yaklaşık yüzde 52 seviyesinde. Bu da kullanılan suyun yarısından fazlasının bitkiye ulaşmadan kaybolduğu anlamına geliyor.

Modern sulama teknolojilerinin yaygın olduğu ülkelerde ise verimlilik oranları yüzde 65 ile 90 arasında değişiyor. Örneğin, İsrail’de damla sulama ve geri kazanılmış su uygulamalarıyla verimlilik yüzde 75-90, İspanya ve İtalya’da modern basınçlı sistemlerle yüzde 60-75, ABD ve Avustralya’da sensör destekli sulama ile yüzde 65-85, Hollanda’da yüksek teknoloji seracılıkla yüzde 80’in üzerine çıkabiliyor. Bu, aynı su miktarıyla daha fazla ürün elde edilmesini sağlıyor.

Su Yönetiminde Kültür ve Bilinç

Su sadece teknik bir mesele değil, aynı zamanda kültür ve bilinçle bağlantılıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), israfı engellemek konusunda örnek teşkil eden bir yaklaşım sergilemiştir. Bir sahabenin abdest alırken gereğinden fazla su kullandığını görünce "Bu israf nedir?" diye sormuş ve “Evet, akan bir nehirde bile olsan suyu israf etme” cevabını vermiştir. Bu, suyun hem doğal kaynak hem de emanet olarak görülmesi gerektiğinin altını çizmektedir.

İklim Değişikliği ve Gelecekteki Riskler

Ulusal Su Planı’nda, önümüzdeki yıllarda sıcaklık artışının devam edeceği ve 2050 sonrası kullanılabilir su potansiyelinde yüzde 10’dan fazla, yüzyıl sonuna doğru ise yaklaşık yüzde 25 azalma olacağı öngörülüyor. Bu durum, artan buharlaşma ve azalan toprak nemiyle tarımsal üretim üzerinde baskı oluşturacak. Ayrıca nüfus artışı ve üretim ihtiyacının artması su talebini büyütürken bazı havzalarda su açığı riski de gündeme geliyor. Bu bağlamda, dünya genelinde su kıtlığı ve kuraklık etkileri önemli bir perspektif sunuyor.

Türkiye’de 1975 yılından bu yana 2.600'ün üzerinde taşkın yaşandı, bu afetlerde 900’den fazla vatandaş hayatını kaybetti ve yaklaşık 1 milyon hektar alan zarar gördü. Su, bazen yokluğu bazen de fazlalığı ile sorun yaratabiliyor. Bu nedenle kritik olan suyun doğru yönetilmesidir.

Su, Enerji ve Gıda Arasındaki Bağlantı

Günümüzde su politikaları yalnızca baraj inşasıyla sınırlı kalmıyor. Su, enerji ve gıda ilişkisi birlikte ele alınıyor. Su azalırsa tarımsal üretim düşer, üretim azaldıkça maliyet artar ve gıda fiyatları yükselir. Ayrıca su, hidroelektrik enerji üretimi için hayati öneme sahip. Termik ve nükleer santrallerde ise soğutma için su kullanılıyor. Su azaldığında enerji üretimi de olumsuz etkileniyor. Bu üç alan birbirini doğrudan etkileyen bir sistem oluşturuyor.

Ulusal Su Planı’nın 8 Temel Hedefi

• Kurumsal ve yasal yapının güçlendirilmesi
• Su kaynaklarının kalite ve miktar bakımından korunması ve geliştirilmesi
• İklim değişikliğine uyum ve suyun verimli kullanılması
• Hidrometeorolojik afet risklerinin azaltılması
• Su yönetiminde dijital dönüşüm
• Yatırımların önceliklendirilmesi ve finansman modellerinin geliştirilmesi
• Su, enerji, gıda ve ekosistem ilişkilerinin güçlendirilmesi
• Eğitim, farkındalık ve iş birliğinin artırılması

Bu hedefler, su meselesinin altyapıdan öte, tarımdan sanayiye, enerjiden şehirleşmeye kadar geniş bir alanı kapsayan stratejik bir konu olduğunu ortaya koyuyor.

Başarı Sahada Sağlanacak

Planın başarılı olması için sadece belgeleme yeterli değil. Su yönetimi çok paydaşlıdır ve kamu kurumlarının yanı sıra üniversiteler, meslek kuruluşları, üretici örgütleri ve sahadaki uygulayıcıların katkısı önemlidir. Özellikle su verimliliğinin artırılması ve havza bazlı üretim planlamasında teknik bilginin üreticilere doğru aktarılması kritik rol oynuyor. Bu süreçte Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurumların sahadaki tüm paydaşlarla güçlü koordinasyon sağlaması gerekmektedir. Çünkü su yönetimi, masa başında değil sahada sonuç verir. Günümüzde su yönetimi sadece çevre sorunu olmaktan çıkmış; üretim, gıda güvenliği ve ekonomik istikrar için stratejik bir konu haline gelmiştir. Kısacası, suyu nasıl yönettiğimiz geleceğimizi şekillendirecektir. Bu konuda Edirne'de düzenlenen su kaynakları yönetimi paneli gibi etkinlikler farkındalığı artırmaktadır.

Cüneyt Ayaz