Dijital Piyasalar Yasası (DMA), başlangıçta rekabet hukukunu desteklemek amacıyla tasarlanmıştı. Ancak zamanla, temelinde bulunan kavramsal hatalar yasayı uzun vadede sorunlu hale getirdi.

Öngörüler ve Yaşanan Gelişmeler

Yaklaşık üç yıl önce, dönemin Rekabetten Sorumlu Komiseri Margrethe Vestager, metaverse ve OpenAI gibi teknolojilerin potansiyel risklerini önceden fark etmişti. Vestager, "Harekete geçmekte acele etmedik; ancak bu gelecekte önemli bir ders olabilir" diyerek, piyasaların değişim hızını yakalamanın gerekliliğine vurgu yaptı. Ayrıca, metaverse'de sağlıklı rekabetin nasıl olması gerektiği ve ChatGPT gibi gelişmelerin dengeleri nasıl değiştirebileceği üzerine düşünmenin zamanı geldiğini belirtti.

Beş ila yedi yıl öncesinde, Avrupa düzenleyicileri zararlı teknolojilerin yaygınlaşmadan önce engellenmesi yönünde stratejik bir değişim yaşadı. Bu yaklaşım, Avrupa şirketleri ve tüketiciler için uygulamada sorunlar doğurdu. Örneğin, Vestager’in uyarısından yaklaşık üç yıl sonra Meta, Haziran ayında Horizon Worlds platformunu kapatma kararı aldı (ancak karar kısa sürede geri çekildi). Bu gelişme, düzenleyicilerin piyasa etkilerini öngörme konusundaki yetersizliklerini ortaya koydu.

Eleştiriler ve Mevcut Durum

Macar Rekabet Kurumu'nun 35. kuruluş yıldönümünde ABD Federal Ticaret Komisyonu Başkanı Andrew N. Ferguson, Avrupa’nın aşırı düzenleme ve sert rekabet hukuku uygulamalarının rekabet gücünü azalttığını ifade etti. Ferguson, DMA kapsamında 'gatekeeper' olarak tanımlanan şirketlerin çoğunun Amerikan firmaları olmasının tesadüf olmadığını belirtti.

Avrupa’daki büyük teknoloji şirketlerinin büyüklüğü, piyasa hakimiyeti anlamına gelmemekte. Örneğin, stratejik açıdan güçlü konumdaki Microsoft, henüz sosyal medya, son kullanıcı odaklı arama veya büyük dil modelleri pazarında kayda değer bir pay elde edebilmiş değil.

DMA'nın erken uygulanması, yalnızca sorunlu düzenleyici tutumun bir göstergesi değil. Dijital Hizmetler Yasası (DSA) mimarı Thierry Breton, X platformu ve dolayısıyla Elon Musk’a, bir ABD başkan adayıyla yapılacak röportajın canlı yayınlanmasının DSA ihlali sayılabileceği uyarısında bulundu. Bu mektup, suçluluk varsayımını açıkça yansıtıyordu.

Lazar Radic, DMA'yı uygulayanların Amazon.com'u 19. yüzyıl demiryolu şirketi gibi gördüğünü ifade etti. Benzer yanlış varsayımlar, diğer Amerikan teknoloji devlerine yönelik düzenleyici bakışı da tamamen etkiliyor. Bu zihniyetin, Avrupalı şirketler ve tüketicileri baştan kaybetmeye mahkûm ettiği vurgulanıyor.

Dijital Altyapı ve Düzenleyici Paradoks

Telekomünikasyon sektöründeki düzenlemelerle DMA arasındaki paralellik dikkat çekici. Telekomların düzenlendiği dönemde altyapı Avrupa devletlerinin elindeydi ve rekabet Avrupa şirketleri arasında gerçekleşiyordu. Ancak 21. yüzyılda Avrupa, dijital altyapıyı yani günümüz platformlarını büyük ölçüde ABD şirketlerine teslim etmiş durumda.

Düzenleyiciler, telekomlar için kullandıkları erişim düzenleme ve ayrımcılık yasağı yaklaşımını dijital platformlara da uyguluyor. Bu yaklaşımın temel kusuru, ABD'li yerleşik şirketlere meydan okumak isteyen Avrupalı firmaların esasen platform üzerinde rekabet etmeye zorlanmasıdır. Böyle bir rekabetin kazanılması mümkün değil; gerçek zafer, piyasayı bütünüyle ele geçirecek rekabetle sağlanabilir.

Sonuç ve Öneriler

DMA ve benzeri teknoloji düzenlemeleri, başarısız bir düzenleyici felsefenin yansıması. Sorun sadece DMA'nın yürürlükten kaldırılması ile çözülemeyecek kadar derin. Avrupa Birliği'nin, kapsamlı bir deregülasyon sürecini ve iç pazar kurallarının etkin uygulanmasını hızlandırması gerekiyor.

Jensen Huang'ın yapay zeka pastasının beş katmanında da rekabet edebilmek gerektiğine dair benzetmesi, pazarda güçlü kalmanın önemini gösteriyor. AB'nin hız ve kararlılıkta daha cesur bir yaklaşım benimsemesi gerekiyor. Ancak bu, radikal kurumsal değişiklikler olmadan mümkün değil ve mevcut yapılar bu tür değişikliklere pek izin vermiyor.

Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde Sovyetler Birliği döneminden hatırlanan ders, göreli başarıların bile dış dünya karşısında başarısızlık anlamına gelebileceği. Arz ve talep kanunlarının aşılması mümkün değil; DMA rekabeti değil, başarısızlığı düzenliyor.

Bu makale ilk olarak EU Tech Loop'ta yayımlanmış olup Euronews ile yapılan anlaşma kapsamında yeniden yayınlanmıştır.