Jeffrey Epstein skandalı, siyasetten sanata, krallardan zenginlere kadar geniş bir yelpazede birçok ismin adıyla anılmaya devam ediyor. Bu kapsamda, dünya çapında fikirleri ve eserleri en çok atıf alan isimlerden Noam Chomsky’nin de adı, dilbilim veya dış politika eleştirileri yerine Epstein dosyasıyla gündeme geldi.

Soru şu: Büyük düşünürlerin ahlaki zaafları, onların fikirlerinin geçerliliğini ortadan kaldırır mı? Bu tartışma yeni değil. Batı'da Martin Heidegger, Nazi Partisi ile ilişkisi sebebiyle hâlâ tartışma konusu. Jean-Paul Sartre ve Simone de Beauvoir, özgürlük ve etik üzerine yazdıkları kadar karmaşık özel hayatlarıyla da eleştiriliyor. Louis-Ferdinand Céline, edebiyatta zirveye çıkarken antisemitik metinleriyle karanlık bir miras bıraktı. Pablo Picasso ise sanat tarihinin önemli isimlerinden biri olmasına rağmen özel hayatındaki davranışları nedeniyle eleştiriliyor.

Bu figürlerle Chomsky’i yan yana koyduğumuzda nasıl bir yaklaşım sergilemeliyiz? Onları tamamen yok saymalı ya da ders kitaplarından çıkarmalı mıyız? İlk refleks "ahlaki temizlik" adına onları silmek olabilir. Ancak bu tutum, düşünce tarihini steril bir müzeye dönüştürme riskini taşır. İnsanlık tarihinin büyük kısmı kusurlu insanların eserleriyle doludur. Eğer ölçüt mutlak ahlaki tutarlılık olursa, geriye neredeyse kimse kalmaz.

Diğer yandan, "eser eserdir" diyerek bağlamı tamamen yok saymak da sorunludur. Çünkü düşünürlerin fikirleri çoğu zaman siyasi ve ahlaki konumlarından bağımsız değildir. Heidegger’i Nazizm’den ayırmak nasıl eksik kalıyorsa, Chomsky’i güncel tartışmalardan izole etmek de eksik olur.

Bağlamlandırmanın Önemi

Asıl mesele, bireyleri silmek ya da kutsamak değil, onları bağlam içinde değerlendirmektir. Chomsky’nin dilbilim alanındaki "evrensel dilbilgisi" teorisi modern bilim için hâlâ çok önemlidir. Medya ve güç ilişkilerine dair analizleri de eleştirel düşüncenin temel taşlarındandır. Ancak bu, kişisel ilişkilerinin sorgulanmayacağı anlamına gelmez. Aksine, bu durum düşünürleri putlaştırmadan bütüncül değerlendirme imkanı sunar. Böylece hem eleştirel düşünce canlı kalır hem de ahlaki duyarlılık körelmez.

Chomsky’yi ders kitaplarından çıkarmak yerine, ders kitaplarını yeniden yazmak gerekebilir. Onu sadece "büyük düşünür" olarak değil, tartışmalı bir figür olarak da anlatmak gerekir. Çünkü gerçek eğitim yalnızca doğru cevapları değil, zor soruları da öğretir.

Çifte Standart ve Güç İlişkileri

Ya diyelim ki Chomsky ders kitaplarından çıkarıldı ve vicdanlar rahatladı; peki sonra? Asıl soru, aynı ahlaki hassasiyeti Epstein çevresindeki diğer güçlü isimlere de gösterip göstermeyeceğimizdir. Donald Trump, Bill Gates, Bill Clinton, Ehud Barak gibi isimler sadece skandalın kenar figürleri değil, küresel güç ağlarının merkezindedir. Siyaset, ekonomi ve savaşları şekillendiren bu aktörler neden aynı yoğunlukta tartışılmıyor?

Bunun nedeni genellikle ahlak değil, güçtür. Chomsky gibi figürler semboliktir, fikir üretir ve eleştirir ama sistemin doğrudan sahibi değildir. Ona yöneltilen öfke risksizdir ve var olan güç dengelerine dokunmaz. Oysa diğer isimleri sorgulamak sistemin kendisini sorgulamak anlamına gelir. Finansal ağlar, siyasi ilişkiler ve küresel nüfuz mekanizmaları bu yüzden sessizlikle korunur çünkü bu alan cesaretle konuşulmalıdır.

Türkiye’de Çifte Standart

Türkiye’de de benzer bir çifte standart vardır. Bir düşünürün özel hayatı üzerinden yürütülen ahlak tartışmaları kolayca linç kültürüne dönüşebilir, fakat gerçek güç odaklarına yönelik eleştiriler yüzeysel kalır ya da sessizlikle geçiştirilir. Bu, güce karşı temkinli, fikre karşı acımasız bir refleks yaratır.

Ahlak seçici olduğunda anlamını kaybeder. Eğer gerçekten etikse, bu hassasiyet herkese eşit uygulanmalıdır; sadece eleştirilmesi kolay olanlara değil, dokunulması zor olanlara da. Ancak burada ince bir çizgi unutulmamalıdır: Bu isimlerin her biri farklı bağlamlarda ilişkilendirilmiştir ve hepsini aynı torbaya atmak meseleyi basitleştirebilir. Yine de şu soru ortadan kalkmamalıdır: Neden bazı isimler büyütülürken bazıları hızla gündemden düşürülüyor? Cevap belki de rahatsız edici derecede basittir: Çünkü bazıları eleştirilebilir, bazıları dokunulmaz kabul edilir.

Chomsky Tartışması Bir Turnusol Kağıdı

Chomsky tartışması aslında bir turnusol kağıdıdır. Epstein skandalını küçümsemek, hafifletmek ya da yok saymak asla söz konusu değildir; bu suçlular hem hukuken hem kamuoyunda hak ettikleri cezayı almalıdır. Ancak asıl mesele, gerçekten ahlaki bir pozisyon alınıp alınmadığı ya da sadece güvenli hedeflere yönelindiğidir.

Dünya eğer Chomsky’yi silmek istiyorsa, önce kendine bakmalı, aynı ölçüyü Trump veya Clinton için uygulamaya hazır mı diye sormalıdır. Yoksa bu sadece seçici bir vicdan rahatlatma yöntemi midir? Çünkü adalet sadece zayıflara uygulandığında adalet olmaz ve güçlüler sessizlikle korunduğunda bu sadece bir güç düzeni olur.

Güçlü bir isim varsa kusurları göz ardı edilir; zayıfsa en ufak hatası bile tüm düşüncesiyle birlikte çöpe atılır. Bu refleks sadece kişilere değil, fikirlere de zarar verir. İnsanlığın temel sınavı, bu gri alanları tartışabilir hale getirmektir. Seçici davranmayıp adalet herkese eşit dağıtılırsa, Epstein ve benzeri ahlaksızlıklara karşı daha güçlü bir direnç gelişebilir.