2009 yılında en son Halep’i ziyaret etmiştim. Geçen 17 yıl boyunca ülke, çok ağır bir iç savaşa sahne oldu. Günümüzde, Türkiye’nin desteğiyle, Suriye bağımsızlığını kazanmış ve iç savaşı geride bırakmış durumda. Ancak Suriye, büyük bir yıkımın izlerini taşıyor.

Ülke genelinde terk edilmiş köyler ve kasabalar, harap olmuş mahalleler, çökmüş altyapı ve sanayi tesisleri dikkat çekiyor. En önemli sorunlardan biri ise, savaş öncesinde dahi gelişmiş olmayan ülkenin yetişmiş insan kaynağının hâlâ dönmemiş olmasıdır.

Suriye’nin Ekonomik ve Sosyal Durumu

Esad rejimi, iktidarını sürdürmek için kalkınma yerine baskı ve diktatörlük yöntemlerini tercih etti. Ülkede kayda değer sanayi tesisi yok denecek kadar azdı. Savaşla birlikte Suriye, dünyanın en yoksul ülkeleri arasına girdi.

Azez, Halep ve Tel Rıfat’ta yaptığımız gözlemlerde yoksulluk ve çaresizlik açıkça görülüyor. Tel Rıfat’ta terzilik yapan Hamit adlı 50 yaşındaki bir kişi, 13 yıl Türkiye’de yaşadıktan sonra evine döndüğünü ancak elektrik olmadığı için çalışamadığını anlattı. Elektrik altyapısının işlemediği bölgede yaşam tarih öncesi dönemlere benziyor.

Halep’te dükkanlarda kayıt ve ödeme sistemi bulunmuyor. Enerji, su ve akaryakıt düzensiz geliyor. Toplu taşıma, eğitim ve çevre temizliği ise tesadüflere bırakılmış durumda. Bir motor teknisyeni, "Gaziantep’te iş var ancak evimi bırakıp gidemem, bu yüzden işsizim" diyerek içinde bulunduğu çaresizliği dile getirdi.

Türkiye’nin Rolü ve Kalkınma Önerileri

İşsizlik ve yoksulluk en üst seviyede. Kentler Türkiye’den gelen yardımlarla ayakta duruyor ancak bunun sürdürülebilir olmadığı net. Suriye’nin öncelikli gündemi kalkınma olmalı. Türkiye’nin Suriye’ye yaklaşımı da hızla bu doğrultuda değişmeli. Aksi halde yoksulluk yeni sorunları beraberinde getirebilir.

Şu anda bazı organize hırsızlık çeteleri ortaya çıkmış durumda. Uygun koşullar sağlanırsa bu yapılar daha büyük suç örgütlerine veya terör yapılara dönüşebilir. Kişi başı yıllık ortalama gelir 800 dolar olan Suriye, 200 ülke arasında 186. sırada yer alıyor. Bu gelir dağılımının da halkın büyük çoğunluğuna yansımadığı biliniyor. Bu durum, ülkeyi adeta patlamaya hazır bir bomba haline getiriyor.

Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin’in Projesi

Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, Halep ile Gaziantep arasında kurulacak özel ekonomik kalkınma bölgesi öneriyor. Şahin, kentinde ağırladığı yaklaşık bir milyon Suriyeli ile yakın ilişkiler kurmuş ve sorunu doğru analiz ediyor.

Sınır ötesinde bölgenin verimli toprakları her türlü ürünün yetişmesine imkan tanıyor. Gaziantepli sanayicilerin Afrika’dan ürün getirmek yerine burada üretim yapabileceğini belirtiyor. Sınır geçişlerinin kolaylaştırılması halinde, Suriyeliler yaşadıkları yerde kalıp Türkiye’de çalışma imkanı bulabilir.

Belediye, bu proje için özel bir sanayi bölgesi planlamış durumda. Gerekli düzenlemelerle Gaziantepli müteahhitler, Türkiye’de veya Suriye’de Türk şirketlerinde çalışanları hedefleyerek Suriye’de konut projeleri geliştirebilir. Şahin’in önerisi, bölgeye uzun yıllar yayılabilecek sistematik bir kalkınma modeli sunuyor.

İngiltere, Fransa, Kanada ve Suudi Arabistan gibi ülkeler Suriye’ye yatırım yapmak için harekete geçmiş durumda. Türkiye bu fırsatı kaçırmamalı. Kendi güvenliğimiz için Suriye’nin bugünü değil, gelecek elli yılı düşünerek adım atmak zorundayız.

Gaffar Yakınca / Haber 7