Bursa Uludağ Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Figen Akça, çocukların hem evde ebeveynleri hem de okulda öğretmenleri tarafından sürekli gözlemlenmesinin önemine dikkat çekti. Anadolu Ajansı'nın "Küçük Yaş, Büyük Suç" başlıklı dosya haberinde Prof. Dr. Akça, çocukların suça sürüklenmesindeki nedenleri ve bu konuda önerilen çözümleri paylaştı.

Çevresel Etkiler ve Rol Modellerin Önemi

Akça, çocukların gelişim sürecinde çevrelerindeki kişileri model aldıklarını ve bu nedenle suç niteliği taşıyabilecek davranışlar sergileyebileceklerini ifade etti. Bireysel faktörlerin yanı sıra ailenin ve okul arkadaş çevresinin de bu süreçte önemli olduğunu belirtti. Dezavantajlı gruplarda suç işleme ve olumsuz davranış döngüsünün daha sık görüldüğünü vurgulayan Akça, bu döngünün kırılmasının psikolojik sorunlara veya davranış problemlerine dönüşebileceğini söyledi.

İncitici İletişim ve Suça Giden Süreç

Çocukların maruz kaldığı zorbalığın "incitici iletişim" olarak tanımlanmasının daha doğru olduğunu belirten Akça, suça giden sürecin genellikle bu tür iletişimle başladığını ifade etti. Utancın temel bir duygu olduğunu ve çocukların bu duyguyu ya içe atarak depresyon ve anksiyete gibi sorunlara yol açabileceğini ya da dışa vurarak vandalizm ve hırsızlık gibi davranışlara yönelebileceğini dile getirdi.

Akça, çocukların gelişimini destekleyen kişilerin bu süreci sağlıklı yönetmesinin önemine işaret ederek, ailelerin bu konuda en büyük sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini belirtti.

Erken Yaşta Prososyal Davranışların Geliştirilmesi

Prof. Dr. Akça, Ankara Üniversitesi Eğitim Psikolojisi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş'ün çalışmasına atıfta bulunarak, çocukların 4-5 yaşlarından itibaren olumsuz davranışlar yerine alternatif ifadeler geliştirmelerinin önemine değindi. Ebeveynlerin çocukların internetten izlediklerini birlikte değerlendirerek onlara duygusal destek sağlamalarının, çocukların kendilerini koruyacak filtreler geliştirmelerine yardımcı olacağını söyledi. Bu konuda daha fazla bilgi için Dr. Görkem Astarcıoğlu'nun 'Çocuk Rehberi: 1-4 Yaş' kitabı ebeveynlere rehberlik ediyor.

Ortaokul Döneminde Dikkat Gereken Sosyal Dinamikler

Akça, "klik" adı verilen grupların ortaokul döneminde özellikle erkek çocuklarında yaygın olduğunu ve bu nedenle özellikle bu yaş grubundaki çocuklara daha fazla özen gösterilmesi gerektiğini belirtti. Okuldaki kulüp ve sosyal etkinliklerin çocukların sorgulama yeteneklerini geliştirdiğini ve kliklerin işlevsel hale gelmesine katkı sağladığını ifade etti. Ayrıca, olumsuz etkisi olan bireylerin grubun sağlıklı yapısını bozabileceği uyarısında bulundu.

Önleyici rehberliğin, sorunlar ortaya çıkmadan müdahale ederek çocukların doğru sosyal davranışlar geliştirmesini sağladığını ve böylece olumsuz etkilerin azaltılabileceğini söyledi.

Davranışların Farkındalığı ve Ailenin Rolü

Çocukların küçük yaşlarda gerçekleştirdikleri suçların etkilerinin anlaşılması gerektiğini vurgulayan Akça, doğrudan zarar veren davranışların sonuçlarının fark edilmesi için olumsuz pekiştirme yönteminin uygulanmasının önemli olduğunu belirtti. Bu süreçte sevilen şeylerden mahrum bırakmanın öğretici bir etkisi olabileceğini ancak bu yaklaşımın kızgınlığı artırmaması gerektiğini ekledi.

Akça, çocukların okulda uzun zaman geçirmesi nedeniyle rehberlik ve psikolojik danışmanların büyük sorumluluk taşıdığını dile getirdi. "İncitici iletişim" konusunun hukuk, sağlık ve sosyoloji alanlarıyla birlikte çok disiplinli bir yaklaşımla ele alınmasının gerekliliğini vurguladı. Bu çok disiplinli yaklaşımın detayları için çocukluk çağı kanserlerinde aile desteğinin önemi konusundaki makalemizi inceleyebilirsiniz.

Ailenin Gerçek Anlamda 'Aile Olması' Gerekiyor

Son olarak Akça, "Aile Yılı" politikası kapsamında ailenin gerçek anlamda 'aile olma' işlevine sahip olması gerektiğini belirtti. Evlilik öncesinde bireylerin kendi benlikleri ve kişilikleriyle ilişki kurmayı öğrenmelerinin önemine dikkat çekti. Ayrılma kararlarının çocukların sağlıklı gelişimi gözetilerek ve acele edilmeden alınmasının gerekliliğini ifade etti. Aksi takdirde ebeveynlerin psikolojik zorluklarının çocukların okul ve yetişkin hayatlarında sorun yaşamasına neden olduğunu söyledi. Akça, sistematik ve çok disiplinli programların hızla uygulanmasının uygun olacağını sözlerine ekledi.