Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis'in 11 Şubat'ta Ankara'ya gerçekleştirdiği ziyaretin ardından beş gün içinde ABD'li Chevron şirketiyle Akdeniz'de hidrokarbon arama anlaşması imzalaması, Ankara ile Atina arasında yeni bir gerilime yol açtı. Türkiye, bu anlaşmanın 2019 yılında Türkiye ile Libya arasında yapılan deniz yetkilendirme anlaşmasını fiilen ihlal ettiği görüşünde.

Anlaşmanın Detayları ve Yunanistan'ın Açıklamaları

Yunanistan hükümeti ile Chevron arasında 16 Şubat'ta imzalanan söz konusu anlaşma, Girit Adası ve Mora Yarımadası'nın güneyinde toplam dört blokta hidrokarbon arama faaliyetlerini kapsıyor. Chevron ile Yunan enerji şirketi HelleniQ Energy, toplamda 47 bin kilometrekarelik bir bölgede petrol ve doğal gaz arayacak. Anlaşmanın Yunan parlamentosunda onaylanmasının ardından yürürlüğe girmesi planlanıyor.

22 Şubat'ta açıklama yapan Başbakan Miçotakis, bu anlaşmayı Atina'nın hidrokarbon arama çalışmalarının kapsamlı bir yeniden başlangıcı olarak nitelendirirken, benzer girişimlerin devam edeceğini belirtti.

Türkiye'nin Tepkisi ve Uluslararası Hukuk Tartışmaları

Milli Savunma Bakanlığı kaynakları, 19 Şubat'ta yaptıkları açıklamada, Atina-Chevron anlaşmasının Türkiye'nin deniz yetki alanlarını doğrudan etkilemese de uluslararası hukuka ve iyi komşuluk ilişkilerine aykırı olduğunu ifade etti. Söz konusu anlaşmanın Türkiye-Libya 2019 Deniz Yetki Alanlarına İlişkin Mutabakat Muhtırası'nı ihlal ettiği ve bu nedenle hukuksuz olduğu vurgulandı.

Bakanlık kaynakları ayrıca, Yunanistan'ın bu tek taraflı ve hukuksuz faaliyetlerine karşı Libya makamlarının girişimlerde bulunması için destek sağlamaya devam ettiklerini aktardı.

Yunanistan Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis ise Atina'nın uluslararası hukuka uygun şekilde aktif bir politika izlediğini ve bunun sorgulanamayacağını belirtti.

Libya ile İlişkiler ve Bölgesel Dinamikler

Libya'nın Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Trablus merkezli hükümetinden Yunanistan-Chevron anlaşmasına ilişkin resmi bir açıklama henüz yapılmadı. Anlaşma kapsamındaki blokların bir kısmı, Libya'nın 2025 yılında BM'ye bildirdiği deniz yetkilendirme sahalarını da içeriyor.

Libya'daki yönetimin doğuda Bingazi ve batıda Trablus merkezli olarak bölünmüş olması, tarafların stratejik konularda farklı pozisyonlarda yer alması nedeniyle Trablus'un uluslararası konulardaki gücünü azaltıyor. Bu bağlamda, Bingazi kontrolündeki Temsilciler Meclisi'nin Türkiye-Libya 2019 mutabakatını onaylamaması önemli bir sorun teşkil ediyor.

Türkiye ise Bingazi yönetimiyle ilişkileri normalleştirme ve Temsilciler Meclisi'nden deniz yetkilendirme anlaşmasının onaylanmasını sağlama yönünde çalışmalarını sürdürüyor.

Doğu Akdeniz'deki Rekabet ve Diplomatik Süreç

Türkiye'nin Yunanistan ile Chevron arasındaki anlaşmaya tepki göstermesinin temelinde son on yılda Doğu Akdeniz'de artan rekabet yer alıyor. Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti, İsrail ve Mısır ile deniz yetkilendirme anlaşmaları yaparak hidrokarbon arama ve çıkarma faaliyetlerini hızlandırırken, Türkiye ve Kıbrıs Türk toplumunu dışlaması Ankara açısından önemli bir stratejik kayıp olarak görülüyor.

Türkiye, bu gelişmeye karşılık olarak 2019'da Libya ile deniz yetkilendirme anlaşması imzaladı ve Trablus ile iyi ilişkiler neticesinde Libya kara ve deniz sahalarında hidrokarbon arama ve çıkarma lisansı aldı.

Geçen yıl Avrupa Birliği, Yunanistan'ın girişimleri doğrultusunda Türkiye-Libya deniz yetkilendirme anlaşmasını uluslararası hukuk ve Yunanistan'ın egemenlik haklarının ihlali olarak tanımladı.

Diplomatik Görüşmeler ve Mesajlar

Yunanistan ile Chevron arasındaki anlaşmanın, Ankara-Atina arasındaki diyalog sürecinin yeniden başlamasıyla hemen ardından gelmesi dikkat çekti. Başbakan Miçotakis, son iki yılda birkaç kez ertelenen Ankara ziyaretini 11 Şubat'ta gerçekleştirdi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile 6. Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi toplantısına başkanlık etti.

Görüşmelerde Ege'den kaynaklanan temel sorunlarda ilerleme sağlanmasına rağmen, taraflar ılımlı mesajlar vererek gerilimden uzak durma niyetlerini bildirdi. Ancak Miçotakis ve Erdoğan, ülkelerinin egemenlik haklarından vazgeçmeyeceklerini ve çıkarlarını koruyacaklarını ifade etti.

Erdoğan, 23 Şubat'ta yapılan Bakanlar Kurulu toplantısı sonrası yaptığı açıklamada, Yunanistan Başbakanı ile Ankara'da gerçekleştirdiği görüşmeye atıfta bulunarak, iki ülke ilişkileri ile Ege ve Akdeniz'e ilişkin tutumların değerlendirildiğini ve imzalanan belgelerle ilişkilerin hukuki zeminini güçlendirdiklerini belirtti.

Erdoğan, Yunanistan-Chevron anlaşmasına doğrudan değinmeden, dış politika prensiplerine vurgu yaparak, "Anlaşmazlıklardan düşmanlık üretmek gayretinde değiliz. İhtilafları büyütmenin, sorunları derinleştirmenin hesabı içinde değiliz. Ülkelerin egemenlik haklarına saygı gösterirken, herkesten de bizim hak ve hukukumuza saygılı davranmalarını bekliyoruz" ifadelerini kullandı.