ABD Başkanı Donald Trump'ın bu hafta İran ile savaşın sona erdirilmesi amacıyla "çok iyi ve verimli görüşmeler" gerçekleştirdiğine dair açıklamasına İran'dan hızlı ve kesin bir tepki geldi.

İranlı yetkililer, herhangi bir görüşmenin yapılmadığını belirterek bu iddiaları kesin bir dille yalanladı. İran ordusundan bir sözcü ise bu iddiayla alay ederek, Amerikalıların "kendi kendileriyle müzakere ettiğini" ifade etti.

İki Taraf Arasında Derin Güvensizlik

Washington yönetimi ilerleme kaydedildiğini söylerken, Tahran bunu tamamen reddediyor. Bu durum yalnızca görüş ayrılığı değil, aynı zamanda ciddi bir güvensizliğin de göstergesi.

Geçen yıl boyunca iki taraf arasında yapılan görüşmeler, tansiyonun azalabileceği yönünde umutları artırdı ancak bu görüşmeleri İsrail ve ABD'nin İran’a yönelik askeri operasyonları takip etti. İran açısından bakıldığında, bu görüşmeler savaş riskini azaltmadı ve bazen savaşın hemen öncesine denk geldi.

Trump'ın İddiaları Şüpheyle Karşılanıyor

Bu nedenle Trump’ın görüşmelerin verimli olduğu yönündeki açıklamaları şüpheyle değerlendiriliyor. Ancak İran’ın görüşmeleri reddetmesi, diplomasiyi tamamen dışladığı anlamına gelmiyor. Diplomasiyi destekleyen bazı yetkililer bile mevcut baskı altında bulunuyor.

Müzakerelere yeniden başlanması riskli görülüyor ve bu kez farklı sonuç alınacağına dair net bir işaret bulunmuyor. Bu durum, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve diğer yetkililerin sert söylemlerini açıklıyor.

Trump'ın Pazartesi günü Truth Social'da yaptığı paylaşım öncesinde Arakçi, İran'ın görüşme veya ateşkes arayışında olmadığını ve mücadelenin sürdürüleceğini ifade etmişti. Ayrıca İran Bilgi Konseyi Başkanı, Trump'ın 15 maddelik teklifini reddederek "Trump'ın sözleri yalan ve dikkate alınmamalı" dedi.

Kapılar Tamamen Kapanmadı

Ancak bu, görüşmelere tamamen kapı kapandığı anlamına gelmiyor. Çarşamba günü ilerleyen saatlerde Arakçi, teklifi ne onayladı ne de tamamen reddetti. Devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, "Farklı görüşlerin ülkenin üst düzey liderlerine iletildiğini ve gerekirse bir tutum belirleneceğini" söyledi.

Arakçi, İran’ın mevcut politikasının "savunmayı sürdürmek" olduğunu ve şu an için müzakere niyeti bulunmadığını da vurguladı.

İran'daki Durum ve İç Siyaset

İran’da devam eden saldırılar ve altyapıya verilen zararlar nedeniyle mevcut durum sürdürülebilir değil. Sert söylemler ise diplomasiyi tamamen reddetmekten çok şartları belirlemeyi amaçlıyor olabilir.

İç siyasette ise Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan daha ılımlı ve temkinli bir yaklaşım sergilerken, sertlik yanlıları görüşmelere daha fazla karşı çıkıyor. Bununla birlikte, ılımlı seslerin bile mevcut koşullarda müzakereyi savunmakta zorlandığı görülüyor.

Hükümet dışından bazı İranlı muhalif gruplar, İslam Cumhuriyeti ile herhangi bir anlaşmayı reddediyor ve savaşın rejimin çöküşü ve iktidar değişimine yol açacağını umarak saldırıları destekliyor.

Stratejik Koşullar ve Güven Sorunu

İran’ın tutumu yalnızca ideolojik değil, aynı zamanda stratejik bir boyut da taşıyor. Tahran, Hürmüz Boğazı üzerinden küresel enerji akışını engelleyebileceğini gösterdi. Bu güzergahın kapanması veya kısıtlanması sadece petrol ve gaz piyasalarını değil, diğer tedarik zincirlerini de etkiliyor ve İran’a önemli bir koz sağlıyor.

Kamuoyu önündeki sert tutum da bu baskının devamını destekliyor. Bu gelişmeler, Trump’ın İran politikası ve Hürmüz Boğazı kontrolü analizinde detaylandırılmıştır.

Trump'ın Teklifi ve İran'ın Şartları

Trump'ın Pakistan üzerinden İran'a ilettiği belirtilen teklif, İran'ın kabul etmesinin zor olacağını gösteriyor. Teklifte İran’ın nükleer programı, füze programları ve bölgesel müttefiklerine verdiği destek üzerinde sıkı kısıtlamalar yer alırken, karşılığında yaptırımların hafifletilmesi ve sivil nükleer enerji konusunda yardım öngörülüyor.

Görüşmelere açık olanlar için bile en büyük sorun güven. Geçmişte yapılan anlaşmalar uzun ömürlü olmadı. 2015'te İran ile dünya güçleri arasında varılan nükleer anlaşma, ABD'nin Trump döneminde tek taraflı çekilmesiyle çöktü. Tahran’da pek çok kişi yeni bir anlaşmanın da uzun süreli olmayacağına inanıyor.

İki Taraf Arasındaki Uçurum Sürüyor

Sonuç olarak, Washington’un iyimserliği ile Tahran’ın reddi arasındaki uçurum büyümeye devam ediyor. İlerleme sağlamak söz konusu olduğunda, bu durum her iki tarafın da siyasi ve diplomatik çıkarlarına hizmet edebilir.

İran ise görüşmeleri reddederek pozisyonunu koruyor ve gerçek şüphelerini yansıtıyor.

Şimdilik bu uçurumun kapanması olası görünmüyor. Bunu sağlamak için sözlerden öteye geçmek ve gerçek güvence vermek gerekecek. Görüşmelerin ardından savaşın yaşanmayacağına dair somut garantiler sunulmalı.

Trump, savaşları başlatmak değil sonlandırmak sözü verdikten sonra bunu kendi ülkesinde de izah etmek zorunda kalabilir.