ABD Başkanı Donald Trump, İran ile artan gerilim üzerine dikkat çeken bir açıklamada bulundu. Telegraph gazetesinin haberine göre, Florida'daki Palm Beach Uluslararası Havalimanı pistinde konuşan Trump, taraflar arasında barış görüşmelerinin başladığını bildirdi.

Air Force One uçağında yaptığı konuşmada Trump, "Çok verimli görüşmeler gerçekleştirdik. Önemli konuların büyük çoğunluğunda anlaşmaya vardık diyebilirim" ifadelerini kullandı.

Washington'ın sert mesajından sonra barış sinyalleri

Trump'ın açıklaması, ABD yönetiminin kısa süre önce Tahran'a verdiği sert mesajın ardından geldi. ABD, İran'a Hürmüz Boğazı'nı 48 saat içinde açması yönünde ültimatom vermiş, aksi takdirde enerji altyapısına yönelik hedefleme yapılabileceğini belirtmişti. Bu sert söylemden sonra barış görüşmelerine geçilmesi, ABD'nin perde arkasındaki diplomatik temaslarına dair soru işaretlerini artırdı.

Gizli diplomasi iddiaları

Telegraph'ta yer alan başka bir haberde, ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'ın İran Meclis Başkanı Muhammed Bağır Ghalibaf ile temas kurduğu ileri sürüldü. İki isim, hafta sonunda Miami'de Ukrayna heyetiyle de görüşerek çok taraflı diplomatik temaslar yürüttü ve İran ile olası bir barış anlaşmasının çerçevesini oluşturdu. Ayrıca Witkoff ve Kushner'in Cenevre'de Umman Dışişleri Bakanı Badr bin Hamad Al Busaidi ile de bir araya geldiği belirtildi.

Ancak İran kanadı söz konusu iddiaları reddetti. Meclis Başkanı Ghalibaf, ABD ile herhangi bir müzakere yapılmadığını belirterek haberleri "sahte" olarak nitelendirdi ve "Bu tür haberler petrol ve finans piyasalarını manipüle etmeyi amaçlıyor" dedi.

Askeri seçenekler devam ediyor

New York Times'ta yer alan habere göre, Trump askeri seçenekten geri adım atarken, ABD ve İsrail yetkilileri İran'a karşı diğer operasyonların sürdüğünü ve bölgeye daha fazla Amerikan askeri sevk edildiğini açıkladı. Yetkililer, Trump'ın İran'ın ana petrol ihracat merkezi Harg Adası'nı ele geçirme ve kara kuvvetleriyle yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum elde etme gibi agresif planları hâlâ değerlendirdiğini ifade etti.

Türkiye'nin de dahil olduğu kritik zirve

Wall Street Journal'ın haberine göre, Mısır, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan dışişleri bakanları Riyad'da bir araya gelerek İran'daki savaşa diplomatik çözüm aradı. Ancak görüşmelerin başında İran tarafında muhatap eksikliği önemli bir engel olarak ortaya çıktı. Zirveye katılan Arap yetkililer, İran'da Batı ile iletişim kurabilecek önemli isimlerden biri olan Ali Laricani'nin İsrail tarafından öldürülmesinin süreci sekteye uğrattığını belirtti. Laricani'nin ortadan kaldırılması, İran içinde müzakere yürütebilecek pragmatik kanadın zayıflamasına yol açtı.

Bu gelişme, bölgesel aktörlerin İran ile doğrudan temas kurmasını zorlaştırırken, alternatif iletişim kanallarının devreye girmesine neden oldu.

Mısır'ın kritik adımı: Devrim Muhafızları ile temas

Wall Street Journal ayrıca, Mısır istihbaratının İran İslam Devrim Muhafızları ile doğrudan temas kurduğunu ve bu temasın diplomatik sürecin ilerlemesi açısından önemli bir eşik olduğunu aktardı. Mısır tarafı, taraflara beş günlük geçici ateşkes önerdi. Bu teklif, çatışmaların şiddetini azaltmayı ve kapsamlı müzakerelerin önünü açmayı amaçlıyor.

Beyaz Saray'da diplomasi yönüne dönüş

Riyad'daki görüşmelerin Beyaz Saray'a ulaşmasıyla Trump yönetimi rotasını değiştirdi. Trump, askeri seçenekleri askıya alarak diplomasiye yöneldi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, sürecin hassasiyetine dikkat çekerek "ABD basın üzerinden müzakere yapmayacak" açıklaması yaptı ve spekülasyonlara karşı uyardı. Yetkililer, bu değişimin sahadaki gerçeklik ve savaşın siyasi-ekonomik maliyetlerinin artması nedeniyle alındığını belirtti.

Piyasalar rahatladı

Trump’ın saldırıları beş gün erteleme kararı, küresel piyasalarda hızlı bir rahatlama sağladı. Dow Jones Sanayi Endeksi ve S&P 500 önemli yükselişler kaydetti. Brent petrol fiyatı yüzde 11 düşerek varil başına 100 doların altına indi. Bu gelişmeler, haftalardır süren ekonomik dalgalanmanın ardından piyasalara geçici bir nefes aldırdı.

ABD yönetimi müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini belirtse de Arap arabulucular temkinli yaklaşıyor. Yetkililer, ABD ve İran arasında ciddi görüş ayrılıklarının devam ettiğini söylüyor. İran tarafı ise görüşmelerin yapıldığı iddialarını reddederek Washington’un açıklamalarını "algı yönetimi" olarak nitelendirmeyi sürdürüyor.

15 maddelik barış anlaşması taslağı

Telegraph, gündemde 15 maddelik bir anlaşma olduğunu öne sürüyor. Taslak anlaşmaya göre, İran'ın füze programı beş yıl süreyle sınırlandırılacak, uranyum zenginleştirme duracak ve Natanz, İsfahan ile Fordow’daki nükleer tesisler devre dışı bırakılacak. Karşılık olarak ABD, güvenlik garantileri verecek ve bölgede yaklaşık 50 bin askerinin bulunduğu ana üssünü kapatma olasılığını değerlendirecek.

Wall Street Journal'da ise Tahran yönetiminin olası bir anlaşma için şu şartları sunduğu iddia edildi:

• ABD ve İsrail’in gelecekte saldırı düzenlemeyeceğine dair garanti
• Savaş sırasında oluşan zararlar için tazminat

ABD’nin talepleri ise değişmedi:

• İran’ın nükleer programını sonlandırması
• Balistik füze çalışmalarını durdurması
• Bölgede vekil milislere desteğini kesmesi

Kriz merkezi: Hürmüz Boğazı

Görüşmelerin odak noktalarından biri, küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı oldu. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu dar su yolu kontrolü büyük tartışma yaratıyor.

Öne çıkan öneriler arasında tarafsız bir uluslararası komitenin boğazı denetlemesi ve İran’ın gemilerden geçiş ücreti alması yer alıyor. Ancak özellikle Suudi Arabistan bu öneriye karşı çıkıyor. Körfez ülkeleri, İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü artırmasının uzun vadede stratejik üstünlük sağlayacağından endişe ediyor.

Diplomatik kaynaklara göre Katar, Umman, Fransa ve İngiltere perde arkasında temaslarını sürdürüyor. Bu ülkeler taraflar arasında mesaj iletiminde kritik rol oynuyor.

Analistlere göre, İran rejimi ağır darbe almış olsa da henüz çökmüş değil. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü devam ettiriyor ve nükleer kapasitesinin önemli kısmı korunmuş durumda. ABD ise bölgeye askeri yığınağı sürdürüyor ve deniz piyadelerini konuşlandırıyor.

Diplomasi trafiği sürecek

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsrail Başbakanı Netanyahu ile görüşerek savaşın sona erdirilmesine yönelik adımlar ele alındı. Yetkililer, arabulucu ülkelerin bu hafta içinde tarafları bir araya getirmek için yeni görüşmeler planladığını belirtiyor. Ancak taraflar arasında doğrudan ve resmi bir müzakerenin başlayıp başlamadığı henüz net değil.

Yeni zirve olasılığı

Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında yüz yüze görüşme ihtimalinin gündemde olduğunu ve bu görüşmenin Türkiye ya da Pakistan’da yapılabileceğini değerlendiriyor. ABD heyetinde Steve Witkoff ve Jared Kushner’in yer alabileceği, anlaşmaya yaklaşılması halinde JD Vance’in de sürece dahil olabileceği ifade ediliyor. İran tarafında ise Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi öne çıkıyor, ancak daha önce başarısız olan temaslar nedeniyle Tahran yönetimi temkinli davranıyor.

Haber, The Wall Street Journal’ın "The Back-Channel Diplomacy Behind Trump’s U-Turn on Iran", The Telegraph’ın "The secret talks pushing America and Iran towards peace" ve The New York Times’ın "Trump’s Ultimatum to Iran Was Almost Up. Then He Found an Offramp." başlıklı haberlerinden derlenmiştir.