Ortadoğu'daki son çatışmalarda su kaynaklarının yeni bir savaş aracı olarak kullanılması giderek belirginleşiyor. İran savaşının yoğunlaşmasıyla, bölgedeki doğal kaynakların kıtlığına dikkat çeken uzmanlar, petrolün yanında suyun da önemli bir gerilim unsuru haline geldiğini vurguluyor.

Su Kaynaklarının Kritik Önemi

Körfez ülkeleri, küresel yenilenebilir tatlı su kaynaklarının sadece %2'sine sahip ve içme sularının önemli kısmını deniz suyunu arıtarak elde ediyorlar. Özellikle 1950'lerden itibaren petrol endüstrisinin hızlı büyümesi bölge üzerindeki su kaynakları baskısını artırdı. Fransız Uluslararası İlişkiler Enstitüsü verilerine göre Kuveyt su ihtiyacının %90'ını, Umman %86'sını, Suudi Arabistan %70'ini ve Birleşik Arap Emirlikleri %42'sini deniz suyu arıtma tesislerinden karşılıyor.

Su Altyapısı ve Bölgede Artan Gerilim

BBC'ye konuşan Umman'daki Çevre, Balıkçılık ve Su Ürünleri Bilim Merkezi'nden Dr. Will Le Quesne, 2021 yılında Körfez'deki tuzdan arındırma tesislerinin günlük üretiminin 20 milyon metreküpü aştığını belirtti. Bölgede yeraltı suyu rezervlerinin azalması, tarım ve gıda üretimini tuzdan arındırılmış suya bağımlı hale getirdi. Bu durum su altyapısını stratejik bir zafiyet haline getirirken, hem ABD hem de İran bu zafiyeti askeri stratejilerinde kullanmaya hazır görünüyor.

İran ve ABD Arasındaki Su Altyapısı Gerilimi

Analistler, İran’ın çatışmayı doğrudan ABD ve İsrail ile sürdürmek yerine “yatay tırmandırma” stratejisi uyguladığını, bu kapsamda su altyapısına yönelik saldırıların misilleme olarak değerlendirildiğini aktarıyor. Northwestern Üniversitesi’nden Prof. Marc Owen Jones, Körfez hükümetlerinin su altyapısının hedef alınması durumunda ABD'ye daha fazla baskı yapacağını belirtiyor. İran’ın bölgedeki saldırıları siviller arasında panik yaratmayı ve toplumsal kararlılığı etkilemeyi amaçlıyor.

Bahreyn, İran’ı deniz suyu arıtma tesislerine saldırmakla suçlarken, İran ABD’nin Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası’nda bulunan bir su tesisine zarar verdiğini iddia ediyor. Ayrıca, İran tarafından gerçekleştirilen Dubai’deki Cebel Ali limanına yönelik saldırıların, dünyanın en büyük tuz arıtma tesislerinden birine yakın olduğu düşünülüyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nde Fujairah F1 Bağımsız Su ve Enerji Santrali’nde çıkan şüpheli yangın ise bu gerilimi artıran olaylar arasında yer alıyor.

Tahran'daki Su Krizi ve Bölgesel Etkiler

Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü Başkanı Prof. Kaveh Madani, İran'ın bu saldırıları bir sinyal verme çabası olarak gördüğünü söyledi. İran dışişleri bakanı Abbas Arakçı, Keşm Adası saldırısını "ciddi sonuçları olan tehlikeli bir adım" ve suya erişimi engellemenin "açık bir suç" olduğunu ifade etti. Madani, suyun tarih boyunca tehdit amacıyla kullanılan bir silah olduğunu ve İran’ın bu konuda temkinli davrandığını belirtti.

İran’da ise su kıtlığı derin bir sorun haline gelmiş durumda. Enerji Bakanı Abbas Aliabadi, düşük yağış, eski altyapı kaynaklı su sızıntıları ve 2025 yılında İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın su krizini artırdığını açıkladı. Ülke genelinde barajlar kritik seviyede, yeraltı suyu aşırı kullanılıyor, nehirler ve göller küçülüyor. Uzmanlar, Tahran’ın yakın gelecekte kısıtlı su dağıtımı veya kısmi tahliye ile karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Bölgesel Su Anlaşmazlıkları ve Geleceğe Yönelik Riskler

İran’ın Afganistan, Türkiye ve Irak ile ortak kullandığı nehirler üzerindeki anlaşmazlıkları halen devam ediyor. Uzmanlar, savaşın Ortadoğu’nun su sistemlerinin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyduğunu ve bu durumun çatışmanın yönü ve süresini etkileyebileceğini belirtiyor. Çevresel sorunlar, petrol ve doğal gaz rezervleriyle birleşince, bölgedeki gerilimin artma riski yükseliyor. Gelecekteki çatışmaların sadece petrol boru hatları ve tankerlerle değil, nehirler, yeraltı su kaynakları ve tuzdan arıtma tesisleriyle de şekillenebileceği öngörülüyor.

BBC Farsça servisinin katkılarıyla hazırlanmıştır.