Japonya’da yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte, küçük suçlar işleyerek cezaevine giren yaşlıların sayısı yükseldi. Ülkedeki cezaevleri, yaşlı mahkumların barınma, yemek ve tıbbi bakım ihtiyaçlarını karşılamak üzere huzurevi benzeri tesislere dönüşmeye başladı.

Yaşlı Mahkumların Artışı ve Cezaevlerinin Durumu

Fukushima Cezaevi Rehabilitasyon Birimi Başkanı Yasuo Nakabayashi, El Pais’e verdiği röportajda, hapishanede yürüyebilmek için yürüteç kullanan ve bez değiştirilmesi gereken mahkumların olduğunu belirtti. Nakabayashi, özellikle hapishaneden çıktıktan sonra kötüleşen demans gibi ruhsal hastalıkların kurum açısından büyük bir endişe kaynağı olduğunu vurguladı.

Fukushima Cezaevi, 166 bin metrekarelik alanıyla 1.655 mahkum kapasitesine sahip ve şu anda 860 mahkum bulunuyor. Bunların 25’i 65-80 yaş arası yaşlı mahkumlardan oluşuyor, bu oran yaklaşık yüzde 3’e denk geliyor.

Yaşlı Mahkumların Suç Profili

Japonya’nın 2024 yılı cezaevi verilerine göre, o yıl cezaevine giren 40.544 mahkumun yüzde 13’ü 65 yaş üstü. Bu yaş grubundaki birçok kişinin, barınma ve sıcak yemek gibi temel ihtiyaçlar için küçük suçlar işlediği belirtiliyor. Hükümetin 2024 suç raporunda, yaşlı kadınların işlediği suçların yüzde 71’inin, yaşlı erkeklerin ise yüzde 39’unun mağaza hırsızlığı olduğu kaydedildi.

Demografik Sorunlar ve Sosyal Destek Eksikliği

Japonya nüfusunun yaklaşık yüzde 30’u 65 yaş üstü. Erkeklerin ortalama yaşam süresi 81, kadınların ise 87 yıl. Düşen doğum oranları, işgücü kıtlığı ve göçü teşvik etmeme politikaları, yaşlıların emekliliği ertelemesine ve yarı zamanlı işlere yönelmesine neden oluyor. Emekli maaşlarının yetersizliği pek çok yaşlıyı ekonomik anlamda zor durumda bırakırken, sosyal izolasyon da artıyor.

Hapishane Reformları ve Yaşlı Mahkumların Durumu

Nakabayashi, 2025 yılında yürürlüğe giren Ceza Kanunu değişikliğiyle zorunlu çalışma kaldırıldığını ve böylece rehabilitasyon ve eğitime daha fazla zaman ayrıldığını açıkladı. Bu reform, tüm mahkumların aynı şekilde cezalandırılmasının önüne geçmeyi amaçladı.

Fukushima Cezaevi’nde haftada altı gün yapılan mandal atölyesi gibi aktiviteler, yaşlı mahkumların meşgul edilmesi için düzenleniyor. Nakabayashi, yaşlı mahkumların genellikle tekrar suç işleyen kişiler olduğunu belirtiyor; kimileri ikinci, kimileri ise onuncu kez cezaevinde.

Yalnızlık ve Sosyal Yardım Sisteminin Yetersizliği

2021’de kurulan Yalnızlık Bakanlığı verilerine göre, 65 yaş üstü 58 binden fazla kişi evinde yalnız ölü bulunmuş; bu ölüm oranı evde bulunan cesetlerin yüzde 76’sını oluşturuyor.

Nippon Hayat Sigortası Enstitüsü’nden analist Akio Doteuchi, yaşlı mahkumların topluma dönme konusundaki isteksizliğini sosyal yardım sisteminin başarısızlığına bağlıyor. Doteuchi, 2015’te yayımladığı yazısında, "Yaşlı insanların dışarıda olmaktansa hapiste olmayı tercih ettiği hiçbir ülke, sağlıklı bir topluma sahip olduğunu söyleyemez." ifadelerini kullandı.

Hapishane Masrafları ve Emekli Maaşları Arasındaki Uçurum

2022’de Japonya hapishanelerinin yıllık bütçesi 1,69 milyar dolar olarak hesaplandı. 41.541 mahkum göz önüne alındığında, kişi başına yıllık masraf 40.673 dolar, aylık masraf ise 3.390 dolar oldu. Buna karşılık, 40 yıl prim ödemiş bir kişinin asgari emekli maaşı yaklaşık 440 dolar, bu da bağımsız yaşam için yeterli değil.

Fukushima Cezaevi yetkilileri, mahkumiyetin emekli maaşı almaya engel olmadığını belirtirken, yaşlı mahkumların kaçının maaş aldığını tespit edemediklerini ifade etti.

Bir Mahkumun Görüşleri

67 yaşındaki N., El Pais’e verdiği röportajda, 4,5 yıllık mahkumiyeti olduğunu ve iki yıl dört ay cezasının kaldığını söyledi. N.’nin suçu, yetkililerce "ehliyetsiz ve dikkatsiz araç kullanma sonucu ölüme sebebiyet verme" olarak tanımlandı.

Geçirdiği inme nedeniyle bir süre konuşamadığını ve yürüyemediğini anlatan N., rehabilitasyon sürecinde iyi destek gördüğünü belirtti. Okula gitmediği için eğitim alamadığını, beş kardeşine bakmak zorunda kaldığını söyleyen N., hapishaneyi eğitim ve öğretim için bir yer olarak gördüğünü ifade etti.

Demir parmaklıklar ardında kurduğu arkadaşlıklardan gurur duyduğunu dile getiren N., "Tuhaf gelebilir ama hapishanede mutluyum" dedi.

Topluma geri dönme niyeti sorulduğunda ise N., "Burada bulunmamın nedeni, telafisi mümkün olmayan hasarlar vermiş olmam. Topluma dönmek ve tekrar sorun çıkarmak istemiyorum. Dürüstçe yaşamak ve çocuklarıma hapiste bile öğrenmenin, düşünmenin ve değişmenin mümkün olduğunu öğretmek istiyorum." yanıtını verdi.