ABD ile İran arasında 28 Şubat'tan bu yana devam eden çatışmayı sona erdirmeye yönelik görüşmeler, 21 saatten fazla sürmesine rağmen anlaşma sağlanamadan sona erdi. ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance liderlik etti.

Vance, Pakistan'ın İslamabad kentinde sabah saat 07:00'de yaptığı açıklamada, İran'ın ABD'nin taleplerini kabul etmediğini belirtti. "Bize karşı kesin bir taahhüt göremedik. Bu, ABD için değil İran için kötü bir durum" dedi ve Washington'a eli boş döndüğünü ifade etti.

Müzakerelerde Tıkanma Sebepleri

İran devlet televizyonu Press TV, anlaşmazlığın özellikle Hürmüz Boğazı'nın kontrolü ve İran'ın barışçıl nükleer enerji programı hakkı üzerinde yoğunlaştığını bildirdi. İran hükümeti, sosyal medya hesaplarından yaptığı açıklamada görüş ayrılıklarına rağmen müzakerelerin devam edeceğini duyurdu ancak yeniden ne zaman başlayacağına dair bilgi vermedi.

Hürmüz Boğazı'nda Durum

Görüşmelerin ilk saatlerinde, ABD Başkanı Donald Trump sosyal medya üzerinden Hürmüz Boğazı'nın savaş öncesinde dünyanın petrolünün beşte birinin geçtiği kritik bir nokta olduğunu ve ABD'nin burayı temizlemeye başladığını belirtti. İran, savaşın başından beri tanker trafiğine kapattığı boğazın yeniden açılmasını müzakerelerde temel taleplerinden biri olarak sunuyor.

Pentagon, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) güçlerinin Hürmüz Boğazı'nda mayın temizliği için hazırlık yaptığını açıkladı. CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, USS Frank E. Petersen Jr. ve USS Michael Murphy savaş gemilerinin ticaretin serbest akışını teşvik etmek amacıyla yeni bir geçiş yolu oluşturduğunu sosyal medyada duyurdu.

Tarihi Görüşmeler ve Sonrası

Bu müzakereler, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana ABD ve İran arasında gerçekleştirilen en üst düzey yüz yüze görüşmeler olarak kayda geçti. Ancak Trump, görüşmelerin önemini küçümseyerek ABD'nin savaşı kazandığını iddia etti. Washington DC'de gazetecilere yaptığı açıklamada, "Boğazı süpürüyoruz. Anlaşma yapmamız benim için önemli değil" dedi.

İsrail Başbakanı Netanyahu'nun Açıklamaları

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Cumartesi günü televizyonda yayınlanan 13 dakikalık konuşmasında müzakerelere değinmedi ancak çatışmanın devam ettiğini belirterek halka "Savaş henüz bitmedi" mesajı verdi. Artan iç eleştirilere rağmen savaş çabalarını savundu ve İsrail'in İran'ın nükleer programı, füze kapasitesi ve liderliğini ezdiğini ifade etti.

Savaşın İnsanî Bedeli

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'nın verilerine göre, savaşın başlangıcından bu yana İran’da en az 1.701 sivil hayatını kaybetti, bunların arasında 254 çocuk bulunuyor. Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail’in Lübnan’a düzenlediği bombalamalarda en az 2.020 kişinin öldüğünü ve 6.400’den fazla kişinin yaralandığını açıkladı. Bu ölümlerden 357’si Çarşamba günü tek bir saldırı dalgasında gerçekleşti. İran’a yönelik saldırılar Körfez ülkelerinde en az 32 cana mal oldu, İsrail’de 20 ölüm kaydedildi ve 13 Amerikalı asker hayatını kaybetti.

Müzakere Heyetleri

ABD heyeti Başkan Yardımcısı Vance’in liderliğinde, Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner’den oluşuyor. Ayrıca, Başkanın ulusal güvenlik danışmanı yardımcısı Andrew Baker ve Başkan Yardımcısı’nın Asya İşlerinden sorumlu özel danışmanı Michael Vance da heyette yer aldı. Vance, görüşmeler öncesinde olumlu geçeceğini düşündüğünü ancak İran'ın oyun oynamamasını istediğini belirtmişti.

İran heyetine ise Parlamento Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık ediyor. Heyette diplomatik, askeri ve ekonomik alanlardan yaklaşık 70 yetkili ve uzman bulunuyor.

İran'ın Talepleri ve ABD'nin Planı

İranlı yetkililerin savaşın sona erdirilmesi için sunduğu 10 maddelik öneriler, ABD politikası ve bölgedeki konumuyla çeliştiği için reddedildi. İran, ABD tarafından dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını, tüm birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılmasını, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünün İran’da kalmasını, barışçıl uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını ve İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarının durdurulmasını talep etti.

İsrail ise ABD-İran ateşkesinin ilanından bir gün sonra Çarşamba günü Lübnan'da 350'den fazla kişinin hayatını kaybettiği saldırılar düzenledi.

ABD’nin İran’a sunduğu 15 maddelik plan, iki ülke arasındaki gerilimi azaltmayı ve küresel enerji güvenliğini korumayı amaçlıyor. Plan, İran’ın askeri ve nükleer kapasitesine ciddi kısıtlamalar getirmeyi hedefliyor ve bölgesel güvenlik ile deniz trafiği gibi hassas konuları da kapsıyor. Bu teklif, Pakistanlı aracılar vasıtasıyla Tahran’a iletildi ve dolaylı müzakere zemini güçlendirmeyi amaçlıyor.

Plan kapsamında, küresel ticaret için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı ve bölge meselelerinin görüşmelere etkisi de yer alıyor. Savaş sürecinde petrol akışının sekteye uğratılması hem ABD’ye hem de Körfez müttefiklerine ekonomik ve jeopolitik maliyetler getirirken, İran’a sahadaki askeri dezavantajını dengeleme fırsatı sağlıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, planla ilgili yaptığı açıklamada, İran’ın bazı maddeleri kabul ettiğini iddia etti ancak bu iddianın doğruluğu ve İran yönetiminin teklifi ne ölçüde değerlendirdiği henüz netlik kazanmadı.