İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a yönelik saldırıları, Ortadoğu'da büyük güçlerin çatışma alanını yeniden alevlendirdi. Bölgeyi kapsayan savaş, İran ile Körfez ülkeleri ve İsrail arasında giderek ağırlaşan sonuçlara yol açıyor.

Stratejik Hedefler ve İlk Saldırılar

Savaş, İsrail'in kışkırtmalarıyla başlamış ve güç gösterisi, rejim değişikliği ve bölgesel mühendislik amaçlarını iç içe geçirmiştir. Savaşın ilk gününde İran'ın dini lideri Ali Hamaney, Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Muhammed Pakpur ve Savunma Bakanı Aziz Nasirzade gibi 40'tan fazla üst düzey askeri hedef alan saldırılar, İran için sarsıcı olmuştur.

Başlangıçta İran'daki protestolara tepki olarak başlayan süreç, nükleer kapasite ve ABD'ye ulaşabilecek füze iddialarıyla yeni boyutlar kazanmıştır. Bu gerekçelerin hukuki olmadığını, saldırıyı meşrulaştırma çabası olarak değerlendiriliyor.

Diplomasi ve Savaşın Seyri

ABD'nin eş zamanlı yürüttüğü sahte müzakere girişimleri, savaş hazırlıklarının gizlenmesine hizmet etmektedir. ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ve Steve Witkoff'un müzakere sürecinde yer alması, İsrail'le yakın bağları nedeniyle tartışmalı görülüyor.

Türkiye, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan öncülüğünde, çatışmaların büyümesini önlemek için yoğun diplomatik çaba harcıyor. Erdoğan, sürecin ekonomik ve jeopolitik belirsizliklerini vurgulayarak "Yangın daha fazla büyümeden söndürülmeli" çağrısı yaptı.

Rejim Değiştirme Stratejisi ve Bölgedeki Etkileri

İsrail ve ABD, geçen yılki çatışmaların ardından İran lider kadrosunu hedef alan saldırılarını artırmıştır. İstihbarat operasyonlarıyla desteklenen bu saldırılar, liderlerin bilinen yerlerde bulunması nedeniyle etkin olmuştur. Ancak bu stratejinin sonraki aşamaları belirsizliğini koruyor.

Rejim değişikliği hedefiyle, lider kadronun ortadan kaldırılması sonrası İran içinde muhalif hareketlerin tetiklenmesi planlanıyor. Fakat şu ana kadar İran içinde geniş halk desteği gözlemlenmiyor; dış tehdit algısı, rejim etrafında kenetlenmeye yol açtı.

İran'ın Misilleme Kapasitesi ve Bölgesel Gerginlik

İran saldırılara hızlı yanıt verirken, özellikle füze ve insansız hava araçları kapasitesi önceki çatışmalara göre daha güçlü görülüyor. Ancak denizdeki ABD savaş gemilerine yönelik saldırılar etkisiz kaldı. Misillemelerin bölgeye yayılması, Tahran'ın diplomatik izolasyonunu artırmakta ve cephe genişlemektedir. Bu durum, ABD'nin İran’ın füze ve dron kapasitesini sınırlamak için mühimmat stokunu zorlaması ile yakından ilişkilidir.

Sivil Kayıplar ve Savaşın İnsanî Boyutu

Savaşın en ağır bedelini siviller ödüyor. İran'ın Hürmüzgan eyaletindeki Minab kentinde bir kız okuluna yapılan saldırıda 100'ün üzerinde öğrenci hayatını kaybetti. Tahran'daki sivil yapılar ve hastaneler de hedef alındı. Sivil kayıpları 500'ü aşarken, Ramazan ayı sirenler, yıkımlar ve gözyaşları arasında geçiyor.

Küresel Enerji ve Ekonomik Etkiler

İran'ın elinde Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji ticaretini etkileyebilecek önemli kozlar bulunuyor. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği bu boğazdaki gerginlik, enerji fiyatlarında artışa yol açtı. Brent petrol fiyatları şimdiden %10 yükselmiş durumda ve 120–150 dolar bandına sıçrama ihtimali bulunuyor. Bu durum, küresel ekonomi ve enerji piyasalarında riskleri artırıyor.

ABD ve İsrail Arasındaki İlişkiler

Washington ile Tel Aviv arasındaki yakın işbirliği, ABD'nin dış politikasında çatlaklara neden oluyor. Trump yönetiminin İran'a yönelik savaş kararları Kongre onayı olmadan alınırken, kamuoyunda ve Kongre'de artan tepkiler mevcut. Özellikle Trump'ın destekçisi MAGA hareketi içinde eleştiriler yükseliyor. Bu gelişmeler, Trump’ın İran operasyonu ve bölgesel etkileri başlıklı analizde detaylandırılıyor.

Uluslararası Hukuk ve Küresel Düzen

Birleşmiş Milletler ve Avrupa başkentleri çatışma karşısında temkinli açıklamalar yaparken, sahadaki durum giderek kötüleşiyor. İsrail'in saldırgan tutumu ve ABD'nin çıkar hesapları uluslararası hukuk sisteminin zayıflamasına işaret ediyor. Bu durum, uluslararası normların yerini güç hukukuna bırakması anlamına geliyor.

Ortadoğu'daki savaş, sadece bölgeyi değil, küresel düzeni ve insanlığın vicdanını da tehdit ediyor. Barış ve adaletin yeniden hakim olması için küresel aktörlerin cesaret göstermesi gerekiyor. Aksi halde savaşlar, şehirlerin yanı sıra vicdanları ve insanlığı da tahrip etmeye devam edecek.

Ertuğrul Cingil / Haber 7