Çin, şu aşamada Ortadoğu'daki savaşın doğrudan etkilerini çok fazla hissetmese de, dolaylı etkiler şimdiden görülmeye başladı. Kısa vadede Çin'in birkaç ay yetecek petrol rezervi bulunuyor ve bu sürenin sonunda enerji ihtiyacını Rusya'dan karşılamayı planlıyor.

Pekin, bu gelişmelerin sadece Ortadoğu yatırımlarını değil, kendi uzun vadeli hedeflerini de nasıl etkileyeceğini değerlendiriyor. Son günlerde binlerce Komünist Parti delegesi, dünyanın ikinci büyük ekonomisi Çin'in yol haritasını belirlemek üzere başkent Pekin'de toplandı.

Çin ekonomisi, düşen iç tüketim, uzun süredir devam eden konut krizi ve yerel yönetimlerin ağır borç yüküyle mücadele ediyor. Hükümet, yüksek teknoloji ve yenilenebilir enerji sektörlerinin hızlı büyümesine rağmen, ekonomik büyüme beklentilerini 1991 yılından beri ilk kez düşürdü. Pekin, ekonomik sorunları aşmak için ihracatı artırmayı hedefliyor.

Rusya ve Çin'in Ortadoğu'daki Durumu

Rusya, İran savaşıyla diplomatik ve ekonomik avantajlar elde etmeyi amaçlıyor. Ancak Çin, ABD ile devam eden ticaret savaşının yanı sıra, ana nakliye güzergahlarının geçtiği ve enerji ihtiyacının önemli kısmının karşılandığı Ortadoğu'daki istikrarsızlıkla karşı karşıya. Savaşın uzaması Çin'e özellikle Hürmüz Boğazı'nın kapanması halinde büyük maliyetler getirebilir.

İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Royal United Services Institute'dan Philip Shetler-Jones, "Ortadoğu'daki uzun süreli kaos ve güvensizlik, Çin için önemli olan diğer bölgeleri de etkileyebilir" diyor. Afrika ekonomilerinin Körfez bölgesinden gelen sermaye akışından faydalandığını belirten Shetler-Jones, bu yatırımların azalmasının geniş çaplı bir istikrarsızlık riski yaratabileceğini ve bunun Çin'in uzun vadeli çıkarlarına zarar verebileceğini ifade ediyor.

Çin-İran İlişkileri ve Stratejik Ortaklık

Batılılar İran'ı sık sık Çin'in müttefiki olarak tanımlasa da, ilişkiler daha çok karşılıklı çıkar temelli. 1989 yılında Ali Hamaney'in Çin'e yaptığı ziyaret ve 2016'daki Şi Jinping'in Tahran seyahatiyle ilişkiler derinleşti. 2021'de iki ülke arasında 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması imzalandı. Anlaşma kapsamında Çin, İran'a 25 yıl boyunca yaklaşık 400 milyar dolarlık yatırım yapmayı taahhüt etti.

Ancak uzmanlar, petrol ihracatına rağmen yatırım vaadinin yalnızca küçük bir kısmının İran'a ulaştığını belirtiyor. Küresel Enerji Politikası Merkezi verilerine göre Çin, İran'dan günlük 1,38 milyon varil petrol ithal ediyor; bu da Çin'in toplam petrol ithalatının yaklaşık %12'sine denk geliyor. Petrolün menşei gizlenmek için çoğunlukla "Malezya petrolü" olarak gösterildiği iddiaları bulunuyor.

Columbia Üniversitesi Araştırma Merkezi'nin raporu, 46 milyon varilden fazla İran petrolünün Asya'daki yüzer depolarda tutulduğunu ve daha büyük miktarın Çin limanlarında kiralanan antrepolarda saklandığını bildiriyor. Ayrıca iki ülke arasında silah ticareti olduğu iddiaları ortaya atıldı. Çin, Tahran'a gemi savar seyir füzeleri sattığını reddetti ancak ABD istihbaratı, Çin'in İran'ın balistik füze programını desteklediğini öne sürdü.

Çin'in Bölgesel Politikası ve ABD ile İlişkiler

Çin, Ortadoğu'daki gelişmelere karşı ihtiyatlı bir tutum sergiliyor. Dışişleri Bakanı Wang Yi, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını kınayarak ateşkes çağrısında bulundu. Çin, askeri çatışmalardan uzak durmayı tercih ediyor ve doğrudan müdahil olmuyor.

Londra'daki King's College'dan Profesör Kerry Brown, Çin ile İran arasında net bir ideolojik ya da kültürel bağ olmadığını ve Çin'in bölgesel stratejisinin İran'ın ABD'yi rahatsız etmesinden faydalandığını belirtiyor. Brown, ilişkilerin kırılgan olduğunu ve ciddi bir ittifak olmadığı görüşünde.

Çin, Batı ülkeleri gibi karşılıklı savunma anlaşmaları yapmıyor ve krizlerde müttefiklerine doğrudan askeri destek sağlamıyor. Bu yaklaşım, Pekin'in dünya genelinde istikrarlı ve öngörülebilir bir lider olarak konumlanma çabasıyla uyumlu.

Gelecek Perspektifleri

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Umman ve Fransa'daki meslektaşlarıyla görüşmeler yaptı ve Çin'in Ortadoğu'ya özel temsilci göndereceğini duyurdu. Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump'ın Çin'e yapması planlanan önemli ziyareti, Pekin'in bölgesel ve küresel politikalarını şekillendirebilir. Reuters'a göre, iki ülkenin yetkilileri ziyaretin koordinasyonu için bir araya gelecek.

Philip Shetler-Jones, Çin'in bu ziyareti, ABD'nin Tayvan gibi konulardaki tutumunu ölçmek için bir fırsat olarak görebileceğini belirtiyor. Ayrıca, savaş ABD'de destek görmezse, dış ve güvenlik politikalarında daha temkinli bir yaklaşım benimsenebilir ve bu da Çin'in küresel çıkarlarını ilerletmesi için daha fazla alan açabilir.

Sonuç olarak, Çin'in İran savaşıyla ilişkisi karmaşık ve çok yönlüdür. Hem ekonomik hem de stratejik açıdan önemli etkiler doğurabilecek bu durum, Pekin'in küresel konumunu şekillendiren faktörlerden biri olmaya devam ediyor.

Bu gelişmeler ışığında, Trump ve Netanyahu'nun İran'a yönelik ekonomik yaptırımları artırma anlaşması bölgedeki dinamikleri daha da karmaşık hale getiriyor.