Perşembe günü, 40'tan fazla ülke, ABD, İsrail ve İran arasında süren çatışma sona erdiğinde, enerji ihracatı için kritik önemde olan Hürmüz Boğazı'ndan serbest ve güvenli geçişi sağlamak amacıyla çok uluslu bir koalisyon kurdu.

Dünya genelinden katılım gösteren bu grup, boğazın kapanmasının yaratacağı ekonomik sarsıntının küresel etkilerini gözler önüne seriyor.

Koalisyonun Açılış Toplantısı ve İlk Açıklamalar

İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper'ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen açılış toplantısı, ABD Başkanı Donald Trump'ın Avrupalı müttefiklerine boğazın yeniden açılması için yaptığı baskının sürmesiyle gerçekleşti.

Cooper, açılış konuşmasında "İran'ın uluslararası bir nakliye güzergahını kontrol altına alarak küresel ekonomiyi rehin aldığını gördük" ifadelerini kullandı. Ayrıca gaz, jet yakıtı, gübre ve genel yaşam maliyetlerinde yaşanabilecek kesintilerin etkilerine dikkat çekti.

Koalisyonun Hedefleri ve Diplomatik Adımlar

Çok uluslu koalisyon, şu anda Tahran'ın doğrudan kontrolü altındaki Hürmüz Boğazı'nın "güvenli ve sürdürülebilir şekilde açılmasını" sağlamak için tüm diplomatik ve ekonomik araçlarını kolektif olarak kullanmaya devam edeceğini belirtti.

Cooper ayrıca askeri planlamacıların çatışma hafiflediğinde mayın temizleme ve eskortluk gibi savunma kabiliyetlerini bir araya getirmenin yollarını arayacaklarını ekledi.

İnsani Koridor ve AB'nin Rolü

İtalya Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasına göre İtalya, Hollanda ve Birleşik Arap Emirlikleri temsilcileri, gübre sevkiyatını güvence altına almak ve olası bir gıda krizini önlemek amacıyla ortak bir "insani koridor" çağrısında bulundu.

Avrupa Birliği adına Yüksek Temsilci Kaja Kallas, İran'ın sivil gemilere yönelik saldırıları ve tehdidinin Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği neredeyse durma noktasına getirdiğini belirtti. Kallas, "Deniz Hukuku ile tutarlı, güvenli ve serbest seyir özgürlüğünün yeniden tesis edilmesi acil bir önceliktir" dedi ve AB'nin bu hedef için tüm diplomatik çabaları desteklediğini vurguladı.

Toplantının Amacı ve Gelecek Adımlar

Sanal ortamda gerçekleşen toplantı, operasyonel kararlar almaktan ziyade mevcut durumun değerlendirilmesi ve katılımcıların iş birliğini artırmaya yönelik oldu. Ortak bir bildiri yayımlanmadı.

Böyle bir dönemde, Bahreyn Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne ticari gemilerin korunmasına ilişkin bir karar tasarısı sunmaya hazırlanıyor. Bu gelişme, çatışmanın yoğun olduğu dönemde olası müdahalelerin yolunu açabilir.

Koalisyonun Hukuki ve Askeri Perspektifleri

Reuters'ın aktardığına göre, gözden geçirilen metinde bağlayıcı yaptırımlara açık atıf kaldırıldı ve devletlere tek başına veya birlikte, güvenli geçişi sağlamak için "koşullarla orantılı tüm gerekli araçları" kullanma yetkisi verilmesi amaçlanıyor.

Hürmüz Boğazı, normal koşullarda dünya petrol, gaz ve jet yakıtı tedarikinin yaklaşık beşte birini taşıyan stratejik bir güzergah olarak öne çıkıyor. Bölgenin coğrafyası karmaşık olup, sığ sular ve yüksek araziler, İran'ın füze, insansız hava araçları ve diğer savaş taktiklerini desteklemekte.

Boğazdan geçmeye cesaret eden gemiler, gemi sahipleri ve sigortacılar tarafından kabul edilemeyecek birçok riski göze almak zorunda kalıyor.

ABD Başkanı Trump'ın Talepleri ve Avrupa'nın Tutumu

Hürmüz Boğazı'nda güvenli seyir sağlanması konusunda ABD Başkanı Donald Trump, bu yüksek riskli operasyonun ABD tarafından değil, bölgeden petrol ve gaz ithal eden ülkelerce yürütülmesini talep etti.

Trump, özellikle NATO müttefiklerine, bölgede silahlı çatışmanın ortasına savaş gemileri göndermeyi reddettikleri için eleştirilerde bulundu. Ancak Avrupa, petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki yükselişin piyasalardaki dalgalanmalara yol açmasından ciddi şekilde etkileniyor.

Çarşamba günü yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında Trump, diğer ülkelere "gecikmiş cesaretlerini toplayarak" serbest dolaşımı yeniden sağlamaları çağrısında bulundu. "Hürmüz Boğazı üzerinden petrol alan dünya ülkeleri bu geçişe özen göstermelidir. Ona sahip çıkmalı ve korumalıdırlar. Bunu kolayca yapabilirler" dedi.

Trump, "Boğaza gidin, onu alın, koruyun ve kendiniz için kullanın. İran esasen yok edildi. İşin zor kısmı bitti, bu yüzden bu kolay olmalı" ifadelerini kullandı.

G7 Bildirisi ve Fransa'nın Uyarıları

Geçtiğimiz hafta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hürmüz Boğazı'nda güvenli ve geçişsiz seyir özgürlüğünün kalıcı olarak yeniden tesis edilmesinin mutlak gerekliliğini vurgulayan bir G7 bildirisine imza atmış, ancak belirgin taahhütlerde bulunmamıştı.

Fransa'daki G7 toplantısından ayrıldıktan sonra Rubio, boğazın yeniden açılması operasyonunu "çatışma sonrası bir gereklilik" olarak tanımladı. Ancak Trump kısa süre sonra bu ifadeyi reddederek müttefiklerine Amerikan yardımı olmadan "kendi savaşma yollarını öğrenmeleri" çağrısında bulundu.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Trump'ın baskılarına karşılık vererek, dar geçidin askeri güçle güvence altına alınmasının "gerçekçi olmadığını" belirtti.

Perşembe günü yaptığı açıklamada Macron, "Bu sonsuza kadar sürebilir ve boğazdan geçen herkesi Devrim Muhafızları'nın yanı sıra balistik füze risklerine de maruz bırakır" dedi.

Trump'ın NATO müttefiklerine yönelik eleştirileri sorulduğunda ise Macron, "Bu bir şov değil. Savaş ve barış hakkında konuşuyoruz. Ciddi olalım" şeklinde yanıt verdi.

Bu gelişmeler, Eski ABD Büyükelçisi Ford'un savaş stratejisi eleştirileri ve Türkiye'nin İran krizinde oynadığı kritik rol ile yakından ilişkilidir.