ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak operasyonları, Çin'in bölgedeki konumunu ve Orta Doğu yatırımlarını gündeme taşıdı. Batı medyasında Çin'in İran'ı yalnız bıraktığı iddiaları yer alırken, Asya'da dikkat çeken bir gelişme yaşandı.

Tayvan Çevresinde Askeri Faaliyetlerde Azalma

AFP'nin haberine göre, Tayvan son 10 günde sadece bir Çin askeri uçağı tespit ettiğini açıkladı. Çin, Tayvan'ı topraklarının bir parçası olarak görüyor ve son yıllarda ada çevresinde askeri varlığını artırmıştı. Ancak 28 Şubat'tan sonra geçen 10 gün içinde sadece iki Çin uçağı tespit edildi; bu sayı geçen yıl aynı dönemde 86 idi.

Uzmanlar, bu düşüşte Çin'in Mart ayında Pekin'de düzenlenen "İki Toplantı" oturumları ve ABD Başkanı Donald Trump'ın Mart sonundaki Pekin ziyareti ile Orta Doğu'daki çatışmaların etkili olduğunu belirtiyor. Çin, Aralık 2025'te Tayvan çevresinde büyük bir tatbikat gerçekleştirmişti.

Orta Doğu'daki Yatırımlar ve Riskler

New York Times'a göre, Orta Doğu'daki çatışmalar ve petrol fiyatlarındaki artış, Çin'in bu bölgedeki milyarlarca dolarlık yatırımlarını tehdit ediyor. Çin, 2024 yılında Orta Doğu'ya 89 milyar dolar yatırım yaptı. Bölgedeki petrol ve gaz kaynaklarına bağımlılık, Çin'in ekonomik büyümesinde kritik rol oynuyor.

ABD ile artan ticari rekabet ve ABD pazarına ihracatta yaşanan kısıtlamalar, Çin'in Orta Doğu'ya olan ilgisini artırdı. Birleşik Arap Emirlikleri, Çin otomobilleri için en hızlı büyüyen pazar haline gelirken, Suudi Arabistan ve çevresinde Çin çeliğine talep iki katına çıktı. Çin'in bölge ihracatı, dünya geneline yaptığı ihracattan daha hızlı büyüdü.

Ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, İran'ın limanlar, boru hatları ve kritik altyapılara misilleme saldırıları düzenlemesi Çin'in ticari bağlarını riske sokuyor. Bu gelişmeler, İsrail'in Lübnan'daki kara operasyonları ve Hizbullah'a müdahalesi gibi bölgedeki askeri hareketlilikle bağlantılıdır.

Çin'in Bölgedeki Finansal ve Askeri Rolü

ABD merkezli AidData araştırmasına göre, Çin'in bölgedeki küresel kredi ve hibe portföyü 2023'te iki katına çıkarak %10'a ulaştı. Çinli devlet finans kuruluşları petrol rafinerilerine ve limanlara kredi sağlarken, birçok Çinli şirket İran, Katar, İsrail, Suudi Arabistan, Umman, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde enerji ve altyapı projelerine yatırım yapıyor. Ayrıca Huawei, Alibaba ve Tencent gibi teknoloji devleri Dubai'de ofisler açtı.

Çin, ABD yaptırımları altındaki İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda. Üç büyük ham petrol boru hattını Rusya ve Kazakistan'dan işleterek enerji tedarikinde alternatifler oluşturuyor. Ancak İran petrolünün kesilmesi, Çin için daha pahalı alternatiflere yönelmek anlamına gelecek.

Çin'in Dolaylı Savaş Stratejisi ve ABD ile Gerilim

Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mesut Hakkı Casın, Çin'in doğrudan askeri müdahalede bulunmamasına rağmen dolaylı yollardan savaşa dahil olduğunu belirtiyor. Çin'in İran'a silah ve istihbarat desteği sağladığını, ABD'nin Orta Doğu operasyonlarını İran'a önceden bildirdiğini ifade ediyor. Ayrıca Çin'in büyük istihbarat gemilerinin Umman açıklarında ABD donanmasının hareketlerini izlediği belirtiliyor.

Casın, bu destekle ABD radarlarının vurulduğunu ve Arap dünyasının ABD'den uzaklaştığını vurguluyor. Çin'in Orta Doğu'daki yatırımları sayesinde ABD'nin bölgeden çekilmesi halinde daha güçlü bir konuma geleceğini söylüyor. İki güç arasında Tayvan'da yaşanacak karşılaşmanın kaçınılmaz olduğunu da ekliyor.

Ekonomik Etkiler ve Küresel Riskler

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kamer Kasım, Çin'in dış politikasının daha çok ekonomik odaklı olduğunu belirtiyor. Çin'in İran petrolünün toplam ithalatındaki payının %9,5 olduğunu ve bu açığı başka kaynaklardan karşılayabileceğini ifade ediyor. Kasım, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının Çin için önemli bir sorun olduğunu fakat bunun sadece Çin'e özgü olmadığını, Avrupa'nın da bundan rahatsız olduğunu belirtiyor. Bu konu hakkında detaylı bilgi için İran'ın BM Güvenlik Konseyi'nde Hürmüz Boğazı açıklaması incelenebilir.

Kasım, Rusya-Ukrayna savaşı ve ABD-İran mücadelesinin Çin'in rakip güçlerin zayıflaması anlamına geldiğini ve Çin'in bundan faydalandığını söylüyor. Ayrıca ABD'nin Venezuela operasyonu sonrası elinde kaliteli petrol rezervleri bulunduğunu, Çin'in bu petrolü önceki fiyatlardan alamayacağını ancak arz artışının piyasaya olumlu yansıyacağını ifade ediyor.

Son olarak Kasım, Orta Doğu'daki çatışmaların uzun sürmesi halinde Çin'in ABD'den daha çok zarar göreceğini ve petrol fiyatlarının yükselmesinin Çin'i rahatsız ettiğini belirtiyor.