Ortadoğu'da devam eden savaş ikinci ayına girerken, küresel enerji arzında sıkıntılar yaşanıyor ve petrol fiyatları yükselişte. Çin, barış sağlamaya yönelik girişimlerde bulunarak sürece müdahil olmaya çalışıyor.

Bu adım, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’daki askeri operasyonların "iki ila üç hafta içinde" sona erebileceğini açıklamasının ardından geldi. Ancak operasyonların nasıl sonlanacağı ve sonrasında yaşanacaklar henüz belirsizliğini koruyor.

Arabuluculukta Yeni Aktörler

ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşa beklenmedik şekilde arabulucu olarak ön plana çıkan Pakistan'ın ardından şimdi Çin de devreye giriyor. Pekin ve İslamabad yönetimleri, ateşkes sağlama ve kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması amaçlı beş maddelik bir plan sundu.

Geçmişte ABD müttefiki olan Pakistan, bu süreçte Trump’ın desteğini almış görünüyor. Çin ise, önümüzdeki ay Çin Devlet Başkanı Şi Jinping ile Trump arasında yapılacak önemli ticaret görüşmeleri öncesinde Washington’a rakip bir güç olarak hareket ediyor.

Çin’in Motivasyonları ve Bölgesel İstikrar

Lanzhou Üniversitesi Ortadoğu uzmanı Zhu Yongbiao, Çin’in desteğinin "ahlaki, siyasi ve diplomatik açıdan çok önemli" olduğunu belirtiyor ve Pakistan’ın daha belirgin bir rol üstlenmesini umduğunu ifade ediyor. Bu hamle Çin için bir dönüm noktası niteliğinde çünkü şimdiye kadar savaş konusundaki resmi tutumu oldukça temkinliydi.

Çin’in devreye girmesinin nedeni yalnızca petrol arzı değil. Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin, önümüzdeki ayları atlatacak kadar stok yapmış durumda. Ancak savaş, Şi’nin öncelik verdiği istikrarı tehdit ediyor. Çin, zayıflayan iç ekonomisini canlandırmaya çalışırken, küresel ekonominin istikrarına ihtiyaç duyuyor.

Foundation for Defense of Democracy’nin Çin Programı Başkanı Matt Pottinger, "Enerji şoku nedeniyle dünyanın geri kalanı ekonomik olarak yavaşlarsa, bu Çin’in fabrikaları ve ihracatçıları için zor olacak" diyor ve Çin Dışişleri Bakanı’nın bu hafta İran’a giderek savaşın sona erdirilmesi gerektiğini söylemesinde samimiyet olduğunu belirtiyor.

Ekonomik ve Stratejik Bağlar

Petrol fiyatlarındaki artış, Çin’in tedarik zincirini olumsuz etkiliyor. Oyuncaklardan telefonlara, elektrikli araçlardan yarı iletkenlere kadar birçok sektörü etkileyen bu durum Çin’in ekonomik çıkarları için ciddi risk oluşturuyor.

Çin, İran’ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve İran petrolünün yaklaşık %80’ini satın alıyor. ABD ile yaşanan ticaret savaşının ardından Çin, Ortadoğu pazarına ihracatını hızla artırdı. Bölge, elektrikli araçlar için en hızlı büyüyen pazar haline geldi. Ayrıca Çin, Ortadoğu’da su kıtlığına yönelik tuzdan arındırma yatırımlarında önemli rol oynuyor.

Diplomasi ve Sınırlamalar

Çin, geçmişte de Ortadoğu’da arabuluculuk yapmış ancak başarıları sınırlı kalmıştı. 2023’te Suudi Arabistan ile İran arasında sağlanan anlaşmada Çin’in rolü dikkat çekmişti. Pekin’in bölgesel gerilimlerin azalmasına katkı sağlayacak diplomatik normalleşmeyi desteklemesi çıkarlarına uygun bulunuyor.

Ancak Çin’in bölgeye müdahale kapasitesi sınırlı. ABD’nin Körfez ülkelerinde askeri üsleri bulunurken, Çin’in en yakın üssü Doğu Afrika’daki Cibuti’de ve bu üs daha çok lojistik amaçlı kullanılıyor. 2025’te İsrail-İran savaşında Çin sınırlı destekle durumu izlemekle yetindi.

Çin’in Bölgedeki Konumu ve Geleceği

Çin’in mevcut barış planına ne ABD ne de İran cevap verdi. Ancak bu girişim, Şi Jinping’in kendisini tarafsız arabulucu ve barış sağlayıcı olarak konumlandırmasını sağlıyor ve onu ABD liderinden farklı bir noktaya yerleştiriyor.

Çin’in Rusya ile yakınlığı ve Hong Kong ile Tayvan konusundaki politikaları, tarafsızlığına dair soru işaretleri doğuruyor. İnsan hakları konusundaki tartışmalardan kaçınması da uluslararası eleştirilere neden oluyor.

Buna rağmen Çin, stratejik çıkarları doğrultusunda güçlü bir küresel aktör olarak Ortadoğu’da etkisini artırmayı hedefliyor. Bölgedeki ekonomik karşılıklılıklar Pekin’e nüfuz sağlarken, önceliğini ekonomik kalkınma ve istikrara veriyor.