Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, köleliği "insanlığa karşı işlenmiş en ağır suç" olarak resmen tanımlayan bir kararı kabul etti. Aynı zamanda, kültürel eserlerin anavatanlarına acil ve engelsiz iadesi talep edildi. Bu kapsamda sanat eserleri, anıtlar, müze koleksiyonları, belgeler ve ulusal arşiv materyallerinin ücretsiz şekilde geri verilmesi öngörülüyor.

Kararın Arka Planı ve Oy Dağılımı

Gana Cumhurbaşkanı John Mahama’nın sunup Afrika Birliği’nin desteklediği tasarı, Genel Kurul’da 123 oyla kabul edilirken, İngiltere ve Avrupa Birliği üyeleri de dahil 52 ülke çekimser kaldı. Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin ve İsrail ise karara karşı oy kullandı. Mahama, kabul edilen kararın "unutulmaya karşı güçlü bir güvence" sağladığını belirtti.

Kölelik ve Tazminat Talepleri

15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar yaklaşık 12 ila 15 milyon Afrikalı köle olarak Amerika’ya götürülürken, yaklaşık 2 milyon kişinin köle gemilerinde hayatını kaybettiği tahmin ediliyor. Bu dönemin etkileri günümüzde de sosyo-ekonomik yoksunluk ve ırk temelli ayrımcılık biçiminde hissediliyor. Kölelikten etkilenen ülkeler, 100 yılı aşkın süredir tazminat talebinde bulunuyor.

BM'ye üye ülkelerden köle ticareti için özür dilenmeli ve bir tazminat fonuna katkı sağlanması çağrısında bulunan önergeyi Gana Dışişleri Bakanı Samuel Okudzeto Ablakwa, BBC Newsday programında "Afrikalı liderlerin bireysel olarak değil, kurbanlar için adalet istediğini" ifade etti. Eğitim, dava desteği ve bağış fonları talep ettiklerini vurguladı.

Uzman Görüşleri ve Tarihi Örnekler

İngiliz akademisyen ve aktivist Esther Xosei, BM kararının sembolik önemine rağmen gerçek mücadelenin halk arasında tarih bilincinin düzeltilmesiyle olacağını savunuyor. Tarihte Nazi kurbanlarına yönelik Almanya'nın 80 milyar doları aşan tazminat ödemeleri en bilinen örnek olarak gösteriliyor. Ancak Afrika kökenli kölelerin torunlarına yönelik doğrudan tazminat ödemesi henüz gerçekleşmedi.

Hollanda gibi bazı ülkeler resmi özür dilemekle birlikte, köle torunlarına doğrudan mali tazminat ödemeyi reddediyor ve bunun yerine sosyal girişimlere yatırım yapıyor. Araştırmacı Dr. Celeste Martinez, köleliğin mirasının ırkçılık ve eşitsizlik olarak devam ettiğini belirterek, geçmişin tanınmasının daha adil toplumlar için kritik olduğunu ifade ediyor.

BM Kararının Etkileri ve Tartışmalar

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Eylül 2025’te adaletin çeşitli biçimlerde tazminatı da içermesi gerektiğini açıklamıştı. Ancak Genel Kurul, tek tek üye ülkelerin oy hakkı nedeniyle tazminat talebini zorunlu kılmıyor; karar siyasi meşruiyet sağlamakla sınırlı kalıyor.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nden Almaz Teffera, BM’de bu tür tartışmaların siyasi açıdan büyük bir ilerleme olduğunu belirtiyor. Tazminat taleplerinde faturanın kime ait olduğu ve ödenecek miktar hâlâ en çok tartışılan konular arasında yer alıyor.

Karayip ülkelerinden oluşan Caricom, 2013’te sunduğu Tazminat Adaleti Planı ile dış borçların silinmesinden halk sağlığına yatırımlara kadar geniş önerilerde bulundu. 2023’te Caricom, eski sömürgeci ülkelerden en az 33 trilyon dolar talep ettiklerini açıkladı. Batı Hint Adaları Üniversitesi profesörü Verena Shepherd, devletlerin kölelik ortamını yaratan taraflar olduğunu ifade ediyor.

Uluslararası Adalet Divanı’ndan Patrick Robinson ise 31 ülkenin toplamda 107 trilyon dolar borcu olduğunu belirtti. Ancak hukukçu Luke Moffett, bu rakamların yasal olarak uygulanmasının mümkün olmadığını söylemekle birlikte müzakerelerin önemini vurguluyor.

Özür ve İyileşme Süreci

Caricom gibi girişimler, mali tazminatların yanı sıra resmi özürlerin de gerekliliğine dikkat çekiyor. Verena Shepherd, Avrupa hükümetlerinin samimi ve resmi özürler dilemesi gerektiğini belirtiyor. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi’nden Sara Hamood, finansal tazminatın sürecin sadece bir parçası olduğunu, resmi özürlerin, gerçeğin söylenmesinin ve eğitimin kapsamlı bir iyileşme planının temel unsurları olduğunu ifade ediyor.