Avrupa liderleri, İran konusunda ortak bir duruş sergilemekte zorlanıyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri hareketliliği sonrası Avrupa'nın tepkisi koordinasyonsuz ve parçalanmış görünüyor.

Ortadoğu'da Endişeler ve Koordinasyon Eksikliği

Avrupa ülkeleri, bölgedeki vatandaşlarının güvenliği konusunda kaygılı. On binlerce kişinin tahliyesi ve süreçte yaşanacak zorluklar gündemde. Ayrıca, Ortadoğu krizinin enerji ve gıda fiyatları üzerindeki etkileri de Avrupa hükümetlerini endişelendiriyor. Özellikle doğal gaz fiyatları, 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşından sonra rekor seviyelere ulaştı.

Avrupa'nın Siyasi Tepkileri

Fransa, Almanya ve İngiltere, İran'ın ayrım gözetmeyen saldırılarını durdurmaması halinde savunma amaçlı harekete geçmeye hazır olduklarını belirten ortak bir bildiri yayımladı. İngiltere, ABD'nin İran füze rampalarına yönelik saldırılarında üslerini kullanma izni verirken, Trump yönetimi İngiltere'nin daha aktif olmamasını eleştirdi. Fransa, İran'ın Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki bir Fransız üssüne saldırısının ardından bölgedeki askeri varlığını güçlendiriyor. Almanya ise saldırı durumunda savunma önlemleri alabileceğini açıkladı ancak başka planları olmadığını belirtti. Bu gelişmeler, Fransa'nın nükleer cephanelik artırım planları ile paralellik gösteriyor.

Üç ülke de ABD-İsrail saldırılarının uluslararası hukuk kapsamındaki yasallığını sorgulamaktan kaçınıyor. Avrupa Birliği'nin üst düzey diplomatı Kaja Kallas da sosyal medya paylaşımlarında Washington'a yönelik eleştiriden uzak duruyor.

ABD İle İlişkiler ve Avrupa'nın Endişeleri

Avrupalı liderlerin temel kaygısı, ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanabilecek bir soğukluk. Ortadoğu'daki gelişmelerin Trump'ın dikkatini dağıtmaması ve Ukrayna'da sürdürülebilir bir çözüm bulunmasına engel olmaması umut ediliyor.

Ancak bazı Avrupa ülkeleri, ABD'nin İran ve Venezuela'daki son eylemlerinin yasallığı konusunda çekimser davranıyor. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, hem İran rejimine karşı olunabileceğini hem de uluslararası hukuka aykırı askeri müdahalelere karşı durulabileceğini belirtti. İspanya, ülkesindeki üslerin İran'a yönelik saldırılar için kullanılmasına izin vermedi ve ABD uçakları Pazartesi günü İspanya'dan ayrıldı. Bu durum, İsrail ve İspanya arasındaki diplomatik gerilim ile yakından ilişkilidir.

Avrupa Birliği'nin Tutarsızlıkları

Avrupa Birliği dışişleri bakanları İran'da rejim değişikliğini desteklemekten kaçınırken, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen sosyal medya üzerinden "İran'da güvenilir bir geçiş dönemine acilen ihtiyaç var" açıklamasında bulundu. Bu açıklama, birlik içinde ortak bir sesin olmadığına işaret ediyor.

Avrupa ülkeleri, güvenlik ve savunma alanında iş birliğini artırmayı hedeflese de uygulamada büyük zorluklarla karşılaşıyor. Silah tedarikindeki çeşitlilik ve koordinasyon eksikliği önemli bir problem olarak öne çıkıyor. NATO, üyeler arasında satın alma kararlarını yönetmeye çalışsa da bu süreç gönüllülük esasına dayanıyor.

Ulusal Öncelikler ve Tarihsel Etkiler

Almanya, geçmişte çatışmalardan çekingen bir tutum sergilemiş olsa da şu anda Ukrayna'ya en büyük askeri yardımı sağlayan ülke konumunda. Berlin, NATO'ya göre 2029 yılına kadar savunma bütçesini Fransa ve İngiltere'nin toplamından daha fazla artırmayı planlıyor. Avrupa'nın diğer ülkeleri ise kendi savunma sanayilerini koruma konusunda hassasiyet gösteriyor.

İtalya ise ABD ve İsrail'in İran saldırıları karşısında sessiz kalırken, halkın çoğunluğu Ukrayna'ya silah desteğine mesafeli yaklaşmakta. Başbakan Giorgia Meloni, ABD Başkanı Donald Trump ile yakın ilişkilere sahip az sayıdaki Avrupa liderinden biri olarak dikkat çekiyor.

Geçici Koalisyonlar ve Avrupa'nın Geleceği

Ortadoğu'daki gelişmeler, Avrupa'nın tek vücut olarak hareket etmesinin zorluklarını ortaya koyuyor. Bölgesel çıkarlar doğrultusunda küçük ve geçici koalisyonlar oluşuyor. İngiltere-Norveç Savunma Paktı ve Ukrayna için İngiltere-Fransa öncülüğündeki İstekliler Koalisyonu buna örnek teşkil ediyor.

Avrupa, Kanada, Güney Kore ve Japonya gibi kıta dışından gelen müttefiklerle iş birliğini genişletiyor. Ancak her üyenin önceliklerini anlamak ve etkin iş birliğine olanak sağlamak giderek daha karmaşık hale geliyor. Bu karmaşıklık, Münih Güvenlik Konferansı'nda Avrupa'nın yeni güvenlik ve diplomasi yolu başlıklı raporda da detaylı şekilde ele alınmıştır.

Sonuç

2026 yılı, nükleer değişikliklerle birlikte jeopolitik açıdan hareketli geçti. Avrupa, Rusya'nın yayılmacı politikaları, Çin'in ekonomik atağı ve Washington'un öngörülemez müttefikliği ile yüzleşiyor. Bu ortamda Avrupa'nın ortak güvenlik ve savunma stratejilerini geliştirmesi büyük önem taşıyor.