Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, Osman Kavala'nın ikinci başvurusunu değerlendirmek üzere bir araya geldi. 17 yargıçtan oluşan Büyük Daire, duruşma sonrası hemen karar açıklamayacak, ancak nihai kararın önümüzdeki aylarda duyurulması bekleniyor.

Osman Kavala'nın Tutukluluk Süreci

Sivil toplum alanındaki çalışmalarıyla bilinen iş insanı Osman Kavala, 18 Ekim 2017'de gözaltına alındı ve 1 Kasım 2017'de tutuklandı. Tutuklama, 2013 Gezi Parkı eylemleriyle bağlantılı olarak gerçekleşti. 2020'de beraat eden Kavala, aynı gün "anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlamasıyla yeniden gözaltına alınarak tutuklandı. Yargıtay tarafından onanan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, "Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs" suçlamasını içeriyor. Kavala suçlamaları reddediyor ve yargılama sürecinde masumiyet karinesinin ihlal edildiğini belirtiyor.

AİHM'nin İlk Kararı ve Sonrası

AİHM, Kavala ile ilgili ilk kararını 10 Aralık 2019'da açıkladı. Kararda, Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5. maddesi ile kısıtlamaların sınırlarını belirleyen 18. maddeyi ihlal ettiği belirtildi. Mahkeme, tutuklama kararlarının somut delillere dayanmadığını ve kanunların Kavala'yı susturmak amacıyla kullanıldığını hükme bağladı. Ayrıca Türkiye'nin Kavala'nın serbest bırakılması için gerekli önlemleri alması gerektiği vurgulandı. Türkiye'nin bu karara uyulmaması üzerine Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi konuyu tekrar mahkemeye taşıdı. 11 Temmuz 2022'de alınan kararda, AİHS'nin 46. maddesinin ihlal edildiği tespit edildi.

Kavala'nın İkinci Başvurusu ve AİHM Süreci

18 Ocak 2024'te Osman Kavala, 2019 kararından sonra alınan tüm tedbirlere karşı ikinci başvurusunu yaptı. Bu başvuruda, Türkiye tarafından AİHS'nin 3., 5., 6., 7., 10., 11. ve 18. maddelerinin ihlal edildiği iddia ediliyor. Başvuru, yedi yargıçlı bir daire tarafından incelenmek üzere açılmıştı ancak 16 Aralık 2025'te yetkinin Büyük Daire'ye devredilmesine karar verildi. AİHM, 19 Ocak 2026'da taraflara 10 soru gönderdi; bunlar arasında iç hukuk yollarının tüketilip tüketilmediği, keyfi tutuklamanın değerlendirilmesi, adil yargılanma ve masumiyet karinesine uyum gibi konular yer alıyor.

AİHM Kararlarının Bağlayıcılığı

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 46. maddesine göre, sözleşmeye taraf devletler AİHM kararlarına uymak zorunda. Türkiye, sözleşmeyi 1950'de imzalayıp 1954'te onayladı, bireysel başvuru hakkını ise 1987'de tanıdı. Mahkeme kararlarının uygulanması bireysel ve genel önlemlerle sağlanıyor ve bu süreç Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından takip ediliyor. Türkiye'nin AİHM kararlarına uyumu genel olarak yüksek olsa da Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş gibi kritik davalarda bu uyumun düşük olması dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 2021 yılında, Avrupa Birliği'nin Kavala ve Demirtaş ile ilgili kararlarını tanımadıklarını ifade etmişti. Bu bağlamda, Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararlarının bağlayıcılığı konusu da önem taşımaktadır.

Öte yandan, insan hakları bağlamında kritik bir perspektif sunan MHP'li Yıldız'ın AİHM kararlarında umut hakkı vurgusu da bu süreçte dikkate alınmaktadır.