İran’ın dış politika sahnesinde önemli bir figür haline gelen Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkenin mevcut jeopolitik krizlerinde gözlerin odağında bulunuyor. 63 yaşındaki Arakçi, Batı’da uzun yıllar İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde sert tutumuyla tanındı. Son dönemde ise, İran lider kadrosunda yaşanan kayıplar sonrası ABD ve İsrail’in olası müdahalelerine karşı ülkenin en etkili sesi olarak öne çıktı.

Savaş Tehditleri ve Diplomaside Gerginlik

ABD Başkanı Donald Trump’ın savaşın sona ermesi yönündeki açıklamaları ve Washington yönetiminin İran ile görüşmelere başlaması, gerilimi önemli ölçüde azalttı. Özellikle İran enerji tesislerine yönelik saldırıların beş gün süreyle ertelenmesi olumlu bir gelişme olarak değerlendirildi. Ancak İran devlet medyası, bakanlığın ABD ile herhangi bir görüşme gerçekleştirdiği iddialarını yalanladı. Abbas Arakçi de CBS News’e verdiği röportajda böyle bir temasın olmadığını belirtti.

Arakçi, medya ve sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda, İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşı tam kapasiteyle karşılık verebileceğini vurguladı. İsrail’in enerji altyapısına yönelik saldırılarının devam etmesi halinde savaşın şiddetlenebileceği uyarısında bulundu ve "Altyapımıza saldırılırsa hiçbir sınırlama uygulamayacağız" dedi. Daha önce de İsrail’in altyapıya yönelik saldırılarına verilen yanıtın gücünün sadece küçük bir kısmı olduğunu ifade etmişti.

Arakçi’nin Rejim İçindeki Konumu

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) uzmanlarından Oral Toğa, Arakçi’nin pozisyonunun, 28 Şubat öncesinde müzakere sürecinin yürütücüsü iken, saldırılar sonrası rejimin uluslararası sözcülüğüne kaydığını belirtti. Toğa, bunun yapısal sebeplerine değinerek, Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından Devrim Muhafızları Ordusu’nun iç siyasetteki ağırlığının arttığını ve yönetim kararlarının bu eksende şekillendiğini söyledi. Bakanlığın ise daha çok iletişim aracı haline geldiğini ifade etti.

Arakçi’nin stratejisinin sabır, tekrar ve pozisyonda ısrar üzerine kurulu olduğunu belirten Toğa, bu yaklaşımın Trump yönetimi tarafından zaman kazanma taktiği olarak algılandığını ve karşılıklı güvensizliği artırdığını aktardı. Ayrıca İran’ın Körfez ülkelerine yönelik füze saldırılarının diplomatik sermayeyi erittiğine dikkat çekti.

Abbas Arakçi Kimdir?

1962 yılında Tahran’da doğan Arakçi, varlıklı muhafazakar bir aileden geliyor. 1979 İslam Devrimi’ni destekledi ve 1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında seçkin Devrim Muhafızları’na gönüllü katıldı. 2024 yılında verdiği demeçte, dünya görüşünün o dönemlerden kaynaklandığını ifade etti.

Uluslararası müzakere masasında yetkin bir diplomat olarak bilinse de, karizmasının güçlü bir liderlik figürü olarak görülmediği yorumları bulunuyor. Uluslararası Kriz Grubu İran Proje Direktörü Ali Vaez, Arakçi’nin İran’daki rakip gruplar arasında köprüler kurma becerisine dikkat çekmekle birlikte, güçlü siyasi ya da halk desteğinin olmadığını belirtiyor.

Halk Desteği ve Diplomatik Yetkinlik

Oral Toğa, İran’da bakanlığın gücünün halk desteğinden ziyade Rehber ve güvenlik bürokrasisiyle ilişkilerle ölçüldüğünü vurguladı. Arakçi’nin uyum yeteneği yüksek bir bürokrat olduğunu, geçmişte farklı yönetimlerde görev aldığını ve pragmatik bir teknokrat olarak sistem içindeki ağırlığının konjonktüre bağlı olduğunu söyledi.

Analistlere göre, Arakçi ABD ile yapılan nükleer görüşmelerde profesyonel ve sakin bir izlenim bırakırken bazen tehditkâr bir tutum sergileyebiliyor. Örneğin 2015 nükleer anlaşması sürecinde çözülen konuları tekrar gündeme getirerek süreci zorlaştırdığı belirtiliyor. Eski ABD’li yetkili Wendy Sherman, Arakçi’nin hem insancıl yönünü hem de sert müzakere taktiklerini kullandığını aktarıyor.

Diplomasi Yaklaşımı ve Bölgesel Strateji

Arakçi, diplomasi anlayışını "Müzakerenin Gücü" adlı kitabında çarşı pazarı benzetmesiyle anlattı. İran’daki üst düzey Arap yetkililer, Arakçi’nin dostane yemeklerde bile zaman zaman tehditkâr tavırlar sergilediğini bildiriyor. Suudi yetkililer, savaş çıkması durumunda İran’ın Riyad ile açıkça ayrışan Birleşik Arap Emirlikleri’ni hedef alabileceğini aktarıyor. Ayrıca Washington’a karşı savaş önlenemezse Suudi Arabistan’ın da İran hedefinde olacağı ima ediliyor.

En Önemli Silah: Nükleer Program

Beyaz Saray özel temsilcisi Steve Witkoff, Arakçi’nin Amerikalıları tehdit etmek için İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğunu iddia etti. Arakçi ise bu iddiayı reddederek, İran’ın uranyum stoğunun ve potansiyel atom bombası kapasitesinin yıllardır bilindiğini belirtti. CBS News’e verdiği röportajda, "Bu savaşı biz başlatmadık. Karşı tarafın haksız ve yasadışı saldırısına karşı savunmaya devam edeceğiz" ifadelerini kullandı.

Uluslararası İmaj ve Gelecek Perspektifi

Arakçi, üç cumhurbaşkanlığı döneminde nükleer dosyalarda görev aldı. 2024’te göreve gelen Mesud Pezeşkian döneminde, ekonomik sorunları çözmek ve yaptırımların hafifletilmesi amacıyla kendisine başvuruldu. Batı ile ilişki kurmanın İran için ekonomik çıkarlar açısından zorunlu olduğunu savunuyor. Ancak bazı eleştirmenler, Amerikan siyaseti üzerindeki etkisinin eski Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif kadar güçlü olmadığını söylüyor.

İran iç siyaseti açısından güçlü bir reformcu olarak görülmese de, Arakçi’nin nükleer diplomasi ve kriz yönetimindeki rolü giderek artıyor. Tahran’ın protestolara yönelik sert politikalarını açıkça savunuyor.

Teknik Birikim ve Riskler

Oral Toğa, Arakçi’nin nükleer anlaşma sürecinde elde edilen teknik birikim ve Batılı muhataplarla kurulan kurumsal ilişkilerin önemli bir sermaye olduğunu belirtti. Devrim Muhafızları geçmişinin, olası tavizler karşısında iç eleştirilere karşı kısmi koruma sağladığını ifade etti. Toğa, Aralık 2025 protestoları, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski ve iş insanı Sheldon Adelson hakkında yapılan açıklamaların Batı’daki güvenilirliğini zedelediğini vurguladı. Toğa ayrıca, Arakçi’nin pragmatizminin rejimin belirlediği sınırlar içinde kalmasının yapısal bir risk olduğunu kaydetti. Ruhani döneminde hazırlanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı taslağının İran dini liderinin onayını alamadığına dikkat çekti. Mücteba Hamaney’in Devrim Muhafızları güdümünde rehberliğe gelmesi halinde diplomasi alanının daralacağını öngördü.

Bu bağlamda, İran’ın ABD ile görüşmelerdeki güvensizlik ortamı ve bölgedeki çatışmalar hakkında daha fazla bilgi için İran, Trump'ın Barış Söylemlerine Güvenmiyor: Ateşkes İçin Ön Koşul İstiyor haberini inceleyebilirsiniz.

İran’ın bölgesel güvenlik politikaları ve Hürmüz Boğazı ile ilgili gelişmeler hakkında detaylı analiz için İran Dışişleri Bakanı: Hürmüz Boğazı Tüm Gemilere Açık haberine göz atabilirsiniz.

İran dış politikasında bölgesel ilişkiler ve Türkiye ile olan diplomatik durumu anlamak için İran Dışişleri Sözcüsü Bekayi: Türkiye'ye Saldırı Planımız Yok makalesi faydalı olacaktır.