ABD Başkanı Donald Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirileri, İran'daki savaş nedeniyle son haftalarda yoğunlaşarak, ittifaktan çekilme tehdidine kadar varan açıklamalarla gündeme geldi. Trump, NATO'yu "kağıttan kaplan" olarak nitelendirirken, Tahran'ın etkili şekilde engellediği Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için oluşturulması önerilen deniz gücüne üye ülkelerin destek vermemesinden dolayı ittifaka tepkisini dile getirdi.

İngiliz gazetesi The Telegraph'a verdiği röportajda Trump, "NATO beni hiçbir zaman etkilemedi. Onların kağıttan bir kaplan olduğunu her zaman biliyordum ve Vladimir Putin de bunu biliyor," ifadelerini kullandı. Bu açıklamalar, NATO'dan bir ülkenin nasıl çekilebileceği konusunda çeşitli spekülasyonlara yol açtı. Bazıları bunun mümkün olmadığını savunurken, bazıları ABD Başkanı'nın tek taraflı karar alabileceğini iddia etti.

NATO'dan Çekilme İşlemi Nasıl Gerçekleşir?

1949 tarihli Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 13. Maddesi, çekilmek isteyen bir ülkenin ABD'ye resmi bildirimde bulunmasını ve ABD'nin bunu diğer üyelere duyurmasını öngörür. Bildirimden bir yıl sonra çekilme resmiyet kazanır. Avrupa ülkeleri ve Kanada için süreç kendi iç hukuklarına bağlı olarak basit görünse de, ABD'nin ittifaktan ayrılması daha karmaşıktır.

ABD, antlaşmanın hem üyesi hem de depoziteri olarak metinlerin yönetimi ve üyelik süreçlerini yürütür. Dolayısıyla ABD hükümetinin çekilme niyetini Dışişleri Bakanlığı'na bildirmesi ve diğer üyelere duyurma yükümlülüğü vardır.

ABD İç Hukukunda NATO'dan Çekilme Engelleri

ABD içinde ise işleyiş daha karmaşıktır. 2023 yılında Başkan Joe Biden, Senato'nun üçte iki çoğunluğu onaylamadığı sürece başkanın NATO'dan çekilmesini engelleyen bir yasa imzaladı. 2024 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nda yapılan değişiklikle, başkanın Senato onayı veya Kongre kararı olmaksızın Kuzey Atlantik Antlaşması'nı askıya alamayacağı, feshedemeyeceği veya çekilemeyeceği hükme bağlandı. Ayrıca çekilmeyi destekleyen federal fonların kullanımı yasaklandı.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi politika uzmanı Rafael Loss, Euronews'in teyit ekibine yaptığı açıklamada, "Yasa, başkanın ABD'yi anlaşmadan çıkarmasını resmi olarak çok zorlaştırıyor," dedi. Ancak Trump'ın böyle bir girişimde bulunması halinde farklı hukuki yorumların gündeme gelebileceğini belirtti.

Olası çekilme kararlarının doğrudan Yüksek Mahkeme'ye taşınması beklenirken, hükümet başkanın bu yetkiye sahip olduğunu savunmaktadır. ABD'de NATO'yla ilgili bütçe katkıları, personel atama ve ihracat kontrolleri gibi konuları düzenleyen yasalar da bulunmaktadır. Loss, ABD'nin ayrılması durumunda bu yasalar kapsamında çeşitli hukuki sorunların ortaya çıkabileceğini söyledi.

Fiili Ayrılığın Olası Etkileri

ABD'nin teknik olarak NATO üyeliğini sürdürürken katkılarını büyük ölçüde azaltması ve 5. Maddenin karşılıklı savunma yükümlülüklerinden uzaklaşması senaryosu büyük endişe yaratmaktadır. Uzmanlar, ABD'nin bu şekilde ittifak içindeki rolünü boşaltmasının, özellikle ABD'nin kaynakları göz önüne alındığında NATO'nun işleyişine ciddi zarar verebileceği uyarısında bulunuyor.

Eurasia Group Başkanı Ian Bremmer, X platformunda yaptığı açıklamada, "Trump, Senato onayı olmadan NATO'dan yasal olarak çekilemez," ifadesini kullanırken, ABD üyeleri 5. Maddeye uymazsa ittifakın ciddi şekilde zedeleneceğini vurguladı.

Loss ise ABD'nin resmen çekilmesinin NATO'ya büyük zarar vereceğini, ancak bağlılık göstermeyen bir üye statüsünde kalmanın tercih edilebileceğini, çünkü böyle bir durumda diğer üyelere önceden bilgi verilmiş olacağını belirtti. Trump'ın NATO taahhütleri konusunda tereddütleri ve müttefiklere yönelik eleştirileri göz önüne alındığında, ABD'nin kayıtsız üye olarak kalması ihtimali göz ardı edilmemelidir.

Avrupa ve Kanada Üzerindeki Yansımalar

ABD'nin çekilmesiyle Avrupa ve Kanada, Washington'un bıraktığı büyük boşluğu doldurmakla kalmayıp, ABD personelinin çekilmesiyle oluşacak kritik boşluklar, ABD topraklarındaki üslerin erişilebilirliğinin kaybı ve ABD'nin gelecekte Avrupa'daki katılımının belirsizliği gibi lojistik zorluklarla da karşı karşıya kalacaklar.

Daha Önce NATO'dan Çekilen Oldu Mu?

NATO tarihine bakıldığında, herhangi bir ülke tam anlamıyla ittifaktan ayrılmamıştır. Ancak 1966 yılında Fransa, Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle liderliğinde askeri komuta yapısından çekilmiş, binlerce ABD askeri Fransa'dan ayrılmış ve NATO'nun merkezi Paris'ten Brüksel'e taşınmıştır. Fransa, 2009 yılında Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy döneminde askeri komutaya yeniden katılmıştır.

NATO, haberin yayınlandığı tarih itibarıyla konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermemiştir.