Dün gece yarısından sonra, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü ortak savaş 40. gününü tamamlayarak iki haftalık bir ateşkesle durdu. Bu ateşkesle birlikte, taraflar müzakere masasına oturmayı kabul etti. Pakistan'ın başkenti İslamabad'da cumartesi günü başlayacak görüşmelerde ABD'yi Başkan Yardımcısı JD Vance temsil ederken, İran heyetine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf liderlik edecek.

Trump’tan Ateşkes ve Müzakere Detayları

ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Asım Münir'in öncülüğünde yürütülen müzakerelerin olumlu sonuçlandığını açıkladı. Trump, İran'daki uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen duracağını, gömülü nükleer kalıntıların ABD tarafından çıkarılacağını ve İran rejiminde önemli değişiklikler yaşandığını belirtti. Ayrıca, yaptırımların ve tarifelerin kaldırılacağını duyurdu. Ancak, İran’a silah tedarik eden ülkelere ABD tarafından satılan tüm mallar üzerinden yüzde 50 gümrük vergisi uygulanacağını da açıkladı.

Çin, Pakistan ve Türkiye’nin Rolü

New York Times'ın İranlı yetkililere dayandırdığı habere göre, Çin son aşamada devreye girerek İran’ı müzakere masasına oturmaya ve Hürmüz Boğazı'nın açık tutulmasına ikna etti. Pekin’in, İran’ın enerji altyapısına yönelik saldırıların küresel ekonomi üzerindeki etkisinden endişe duyduğu ve bu konuda sorumluluk almaya hazırlandığı ifade edildi. Pakistan, Türkiye ve Mısır'ın yoğun çabalarının da sürece önemli katkılar sağladığı belirtildi. Türkiye'nin bu süreçteki diplomatik çabaları memnuniyetle karşılandı.

Taraflar Arasındaki Kritik Farklılıklar

ABD ve İran arasında 15 günlük ateşkes kararı alınmasına karşın, kalıcı barış için anlaşma zemini hala belirsiz. Washington, İran’ın nükleer programını tamamen kapatmasını isterken, Tahran bu hakkını saklı tutuyor. ABD, İsfahan, Natanz ve Fordo nükleer tesislerinin kapatılması ile yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerji Ajansı’na teslim edilmesini talep ediyor. Trump, müzakerelerde Hürmüz Boğazı’nın yeniden gemi trafiğine açılması, İran’ın füze programının sınırlandırılması ve bölgedeki vekil güçlere desteğin kesilmesi gibi şartların çoğunda anlaşıldığını belirtti.

İran ise füze programını egemenlik meselesi olarak görmeye devam ediyor ve tüm yaptırımların kaldırılmasını, savaş tazminatı talep ediyor. Ayrıca, bölgedeki tüm ABD askerlerinin çekilmesini istiyor. Hürmüz Boğazı’nda İran’ın uyguladığı petrol tankerlerinden varil başına 1 dolarlık "gişe sistemi" ise önemli bir anlaşmazlık konusu olarak duruyor.

Ateşkesin Ardından Bölgedeki Tepkiler

İran’da ateşkesin duyurulmasının ardından başkent Tahran’da binlerce kişi sokaklara çıkarak kutlamalar yaptı. Valiasr Caddesi’nde müzik ve tezahüratlar eşliğinde İran bayrakları taşındı. Ancak gösterilerde ABD ve işgal rejimi karşıtı sloganlar atılırken iki ülkenin bayrakları yakıldı. Aynı zamanda ABD’nin başkenti Washington’da ise ateşkes öncesinde binlerce kişi savaş karşıtı gösteriler düzenledi.

Savaşın İnsan ve Ekonomik Bedeli

40 gün süren savaş, bölgede geniş çaplı can kayıplarına ve ekonomik zararlara yol açtı. İran Sağlık Bakanlığı verilerine göre, saldırılarda en az 2 bin 76 kişi hayatını kaybetti, aralarında 240 kadın ve 212 çocuk bulunuyor. Yaralı sayısı 26 bin 500'ü geçti. ABD'nin operasyon maliyeti 31 milyar dolara ulaşırken, İsrail'in maliyeti yaklaşık 15 milyar dolar, İran'ın ise 20 milyar doları aştığı tahmin ediliyor. Körfez ülkeleri de gaz tesislerinin zarar görmesi ve ticaretin durması sebebiyle ekonomik kayıplar yaşadı.

Uluslararası Toplumdan Destek ve Teşekkürler

Ateşkes, uluslararası arenada memnuniyetle karşılandı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, taraflara uluslararası hukuk yükümlülüklerine uymaları çağrısında bulundu. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, müzakerelerin devam etmesinin önemini vurguladı. Mısır, Lübnan, Avustralya ve Yeni Zelanda Türkiye’ye müzakere sürecindeki katkılarından dolayı teşekkür etti. Suudi Arabistan ve İspanya gibi ülkeler de ateşkesi destekledi. Çin Dışişleri Sözcüsü Mao Ning, ateşkesin bölgesel istikrar için önemine dikkat çekti.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ateşkes sürecinde yoğun diplomatik temaslarda bulunmaya devam ederek İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman El Sani ile telefon görüşmeleri gerçekleştirdi.