Avrupa Komisyonu, Mart 2026'da yapılacak AB zirvesinde kapsamlı bir “Tek Avrupa, Tek Pazar” eylem planını açıklamaya hazırlanıyor. Planın odak noktası, "Buy European" yani "Avrupa'yı Tercih Et" politikası olacak. Bu politika ile Avrupa vergi mükelleflerinin kaynaklarının, Avrupa endüstrisini desteklemek amacıyla kullanılması hedefleniyor.

Stratejik Sektörlere Odaklanma

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen’in, Mario Draghi ve Enrico Letta'nın raporlarına dayandırdığı rekabetçilik yol haritası, AB'nin tek pazarını 2027 yılına kadar tamamlamayı amaçlıyor. Plan, savunma, temiz teknoloji, çip, kimya ve otomotiv gibi stratejik sektörlerde AB içi üretimin desteklenmesini öngörüyor. Bu yaklaşım, ABD'nin Buy American politikasına bir karşılık olarak tanımlanıyor.

Zorluklar ve Üye Devletler Arasındaki Görüş Ayrılıkları

Ancak Brüksel, 27 farklı ekonominin çıkarlarını dengelemekle birlikte, hem Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına hem de açık ticaret politikalarına uymak zorunda. Başlangıçta teklifin Noel öncesi sunulması planlanıyordu ancak üye devletler arasındaki uzlaşı sağlanamayınca teklif geri çekildi. Liderler zirvesinde siyasi mesaj verildi ancak yeni bir yasa ortaya çıkmadı.

Brüksel Özgür Üniversitesi ekonomi profesörü ve Bruegel kıdemli üyesi Gunnar Wolf, savunma sektöründe daha fazla Avrupa ürünü satın almanın jeopolitik açıdan mantıklı olduğunu belirtiyor. Wolf, stratejik özerklik için teknolojinin Avrupa’da üretilmesinin önemine dikkat çekiyor, aksi halde dışa bağımlılığın artacağını vurguluyor. Ancak diğer sektörlerde korumacı politikaların yenilik ve büyüme eksikliğine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

HEC Paris Üniversitesi hukuk profesörü Alberto Alemanno, AB’nin birçok sektörde tek başına hareket edecek sanayi tabanı ve tedarik zincirine sahip olmadığını söylüyor. Alemanno, stratejik sektörlerde hedefli tercihlerin ancak sıkı analizle tanımlanması gerektiğini ifade ediyor. Üye devletler arasında Fransa sıkı yerli katkı kuralları isterken, Almanya daha esnek bir “Avrupa ile üretilmiştir” yaklaşımını destekliyor. Küçük ve ticaret odaklı ülkeler ise maliyetlerin kendilerine yüklenmesinden endişe duyuyor.

Tedarik Zinciri ve Uluslararası İlişkiler

Avrupa Uluslararası Siyasi Ekonomi Merkezi Direktörü Fredrik Erixon, tedarik zinciri açısından kısıtlamaların zorluklarını anlatıyor. Avrupa, birçok ara malı farklı ülkelerden ithal ediyor ve bunları üçüncü ülkelere ihraç ediyor. Erixon, kısıtlamaların maliyetleri artıracağını ve ihracat fiyatlarını yükselteceğini belirtiyor. Örnek olarak, Birleşik Arap Emirlikleri’nde rüzgâr santrali kuran ve parçaları çok ülkede üretilen Alman bir şirketi gösteriyor.

Erixon ayrıca, AB’nin Kanada, Birleşik Krallık ve Mercosur gibi müttefiklerini dışlaması durumunda karşılık alabileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle güvene dayalı ortaklık sistemlerinin kurulması gerektiğini vurguluyor.

Gelecek Adımlar

Komisyonun Mart ortasında açıklaması beklenen "Buy European" önerisinin, müttefik ülkeler için güvenilir ortak istisnasıyla birlikte, seçilmiş stratejik sektörlerde kademeli AB katma değer eşikleri (muhtemelen %60-80) içermesi öngörülüyor. İsveç, Finlandiya, İrlanda ve Estonya'nın da aralarında bulunduğu dokuz üye ülke, tercihlerin son çare olması, süreyle sınırlı kalması ve sektör bazlı olması gerektiğini belirten ortak bir mektup yayınladı.

Siyasi mutabakat sağlanmış gibi görünse de teknik detaylar henüz netleşmiş değil. Bu durum, AB-ABD ticaret anlaşması sürecindeki gelişmelerle paralellik gösteriyor.