İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Afet Yönetimi Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ömer Ekmekcioğlu, İstanbul’daki ilçelerin sel risklerini yapay zeka destekli bir analizle ortaya koyduklarını açıkladı. Çalışmaya göre, en yüksek sel riski Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu ilçelerinde bulunuyor.

İklim Değişikliği ve Şehirleşmenin Sel Riskine Etkisi

Son yıllarda iklim değişikliğinin etkisiyle artan şiddetli yağışlar, kentte yoğun yapılaşma ve drenaj sorunlarıyla birleşerek sel riskini büyütüyor. Betonlaşmanın yaygın olduğu bölgelerde yağışlar taşkınlara dönüşme eğiliminde. Bu kapsamda, İTÜ ve Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) iş birliğiyle gerçekleştirilen "İstanbul’un İlçe Bazlı Sel Risk Haritalandırması" çalışması, Türkiye’de ilk kez yapay zeka tabanlı karar destek algoritması ve tehlike, maruziyet ile kırılganlık bileşenleri dikkate alınarak yapıldı.

Sel Riski En Yüksek ve En Düşük İlçeler

Çalışmada, en yüksek sel riski taşıyan ilçeler Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu olarak belirlenirken, en düşük risk ise Adalar, Şile, Silivri, Sarıyer ve Çekmeköy ilçelerinde tespit edildi. Projenin yürütücüsü Doç. Dr. Ekmekcioğlu, İstanbul’un nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu şehirde iklim değişikliği ve hızlı kentleşmenin etkisiyle şiddetli yağışlara bağlı sel olaylarının artması sebebiyle bu çalışmayı gerçekleştirdiklerini söyledi.

Risk Faktörleri ve Mekansal Dağılım

Çalışmada, sel riskini artıran unsurların yanı sıra bölgenin uyum kapasitesi gibi riski azaltıcı faktörler de değerlendirildi. Yaklaşık 15 tehlike göstergesi ve toplamda 20 kırılganlık ve maruziyet göstergesi ilçe bazında analiz edildi. Elde edilen verilerle İstanbul genelinde sel riskinin mekansal dağılımı ortaya çıkarıldı. Avrupa Yakası’nda Silivri, Çatalca, Sarıyer ve Anadolu Yakası’nda Şile gibi ilçelerde sel riskinin daha düşük olduğu aktarıldı.

İnsan Varlığı Sel Riskini Belirliyor

Sel riskinin temel unsurunun insan varlığı, dolayısıyla nüfus ve yapılaşma olduğunu vurgulayan Ekmekcioğlu, "İstanbul’un özellikle nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu Esenler, Güngören, Bağcılar gibi ilçelerinde sel riskinin yüksek olduğunu görüyoruz. Geçmişte yaşanan kronik sel baskınları da bunu doğruluyor. Anadolu Yakası’nda ise Üsküdar, Ümraniye, Ataşehir, Kadıköy ilçelerinde sel riski yüksek, ancak Avrupa Yakası’na kıyasla biraz daha düşük" dedi.

Yüzde 10’luk Alan Yoğun Nüfus Barındırıyor

İstanbul’un yüzey alanının yaklaşık yüzde 10’unun yüksek tehlike, yüzde 10’unun orta tehlike, kalan yüzde 80’inin ise düşük ve çok düşük sel tehlikesi altında olduğunu belirten Ekmekcioğlu, "Yüksek tehlike altında olan yüzde 10’luk alan, ciddi nüfus yoğunluğu barındırıyor ve bu bölgelerde sel riski artıyor" diye konuştu.

Yapay Zeka Algoritması ile Tehlike Modellemesi

Doğal alanların azalması ve geçirimsiz yüzeylerin artması nedeniyle yağmur suyunun hızla akarak göllenme, sel ve su baskınına yol açtığını belirten Ekmekcioğlu, "Çalışmamızın yenilikçi yanı, geçmişte meydana gelen sel olaylarını öğrenen ve tetikleyici unsurları analiz eden yapay zeka algoritmasıyla tehlike modellemesi yapmamızdır. Bu algoritma, geçmiş sel olayları ile çevresel faktörler arasındaki ilişkileri öğrenerek gelecekte sel oluşma potansiyeli olan alanları yüksek doğrulukla tahmin ediyor" ifadelerini kullandı.

Doğa Temelli Çözümler Tavsiye Ediliyor

Sel riskini azaltmak amacıyla doğadan esinlenen çözümler öneren Ekmekcioğlu, özellikle yağmur suyu hasadı, yağmur bahçeleri ve geçirgen zeminlerin önemine dikkat çekti. Çatılarda yağmur suyunun biriktirilmesinin, hem suyun geri kazanımını sağladığını hem de hızlı akışı geciktirerek sel tehlikesini azaltmada etkili olduğunu belirtti.

İlçelere Göre Sel Riski Verileri

Doç. Dr. Ömer Ekmekcioğlu tarafından paylaşılan sel riski endeksine göre ilk 10 ilçe şunlar:
1. Fatih 0,7750
2. Gaziosmanpaşa 0,7505
3. Bağcılar 0,7340
4. Güngören 0,7305
5. Beyoğlu 0,7211
6. Bahçelievler 0,7109
7. Bayrampaşa 0,7093
8. Zeytinburnu 0,6812
9. Esenler 0,6616
10. Kağıthane 0,6516

Daha düşük risk seviyelerine sahip ilçeler arasında Adalar, Şile, Silivri, Sarıyer ve Çekmeköy bulunuyor.