Amasya'da bulunan ve Osmanlı vakıf kültürünün nadide örneklerinden olan 600 yıllık kaya kitabenin, dünyada ana kayaya doğrudan işlenmiş tek vakfiye örneği olduğu belirlendi. 1418 tarihli bu eser, Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyondan geçirildi.

Bayezid Paşa Camii Vakfiyesi Tarihi ve Özellikleri

Yeşilırmak Nehri kıyısındaki Leğenkaya Şelalesi'nin yanında yer alan kitabe, Arapça harflerle işlenmiş olup 8 satır ve edatlar hariç 125 kelimeden oluşmaktadır. 15. yüzyıl başlarında, Osmanlı padişahı Çelebi Mehmed döneminde Sadrazam Bayezid Paşa'nın emriyle inşa edilen bu eser, ana kayanın 2 metre yüksekliğe kadar mermer düzgünlüğünde tesviye edilmesi sonucu kabartma tekniğiyle oluşturulmuştur. Kitabenin eni 3 metre, yüksekliği ise 110 santimetredir.

Restorasyon Süreci ve Uygulanan Teknikler

2024 yılında Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından yapılan incelemede, kaya kitabenin yüzeyi ve çevresinin sprey boya gibi zararlı maddelerle tahrip edildiği tespit edildi. Bu kapsamda Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü uzman ekipleri tarafından gerçekleştirilen restorasyonda; traverten taşı tozu kullanılarak mikro hassas kumlama yöntemiyle yüzeydeki boya kalıntıları temizlendi.

Zayıflayan yüzey, uygun kimyasal malzemelerle güçlendirilirken, toprak boya ile yapılan hafif gölgelendirme sayesinde yazıların okunabilirliği artırıldı. Ayrıca, eserin çevresel ve insan kaynaklı olumsuz etkilerden korunması amacıyla koruma platformu genişletildi. Duvar yüzeyine çelik taşıyıcı sistem ile çerçeve profilleri uygulandı ve kitabe bölümünde şeffaf koruyucu sistem tercih edildi. Eserin gece görünürlüğünü artırmak için çerçeve içine aydınlatma sistemi yerleştirildi.

Uzman ve Yerel Yetkililerin Görüşleri

Tokat Vakıflar Bölge Müdürü Sebahattin Erdoğan, "Kaya kitabe, ana kayaya doğrudan işlenmiş vakfiye örneği olması bakımından dünyada tek olma özelliği taşımaktadır. Sadece Amasya'da bulunmaktadır. Bu eser, Sadrazam Bayezid Paşa'nın bizlere emanetidir." dedi.

Nergiz Mahallesi Muhtarı Nuran Muslu ise, "Eser çok güzel oldu. Amasya'mıza ayrı bir renk kattı. Burada kocaman bir tarih yazıyor. Canlandırıp ortaya çıkardılar. Emeği geçenlerden Allah razı olsun." ifadelerini kullandı.