Bilim insanları, vahşi yaşamda kalıcı kimyasalların izlenmesi için yenilikçi bir yöntem geliştirdi. Bu yöntem, dünyanın en küçük penguen türlerinden biri olan Macellan penguenlerinin bile bu zararlı kimyasallardan kaçamadığını ortaya koydu.

Kalıcı Kimyasalların Yayılımı

California Üniversitesi Davis ve New York Eyalet Üniversitesi Buffalo tarafından yürütülen araştırmaya göre, Arjantin'in Patagonya kıyılarında yaşayan Macellan penguenlerinin yüzde 90'ından fazlasının vücutlarında PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler) izi bulundu. Araştırma, Earth: Environmental Sustainability dergisinde yayımlandı.

Çalışmanın yazarları, daha güvenli olduğu düşünülen yeni nesil kalıcı kimyasalların bile küresel ölçekte yayılmaya devam ettiğini ve vahşi yaşam için önemli riskler oluşturduğunu belirtiyor.

PFAS Nedir?

PFAS, 10 binden fazla sentetik kimyasal bileşenden oluşan ve Dünya'nın her köşesine yayılan bir kimyasal grubu. Bu maddeler, Everest Dağı zirvesinde, insan kanında ve Yeni Zelanda açıklarında derin dalış yapan türlerde bile tespit edildi. Doğada kendiliğinden parçalanmaları bin yılı aşabiliyor, bu yüzden "sonsuz kimyasallar" olarak adlandırılıyorlar.

PFAS, yapışmaz tencere ve tavalar, gıda ambalajları ve suya dayanıklı giysiler gibi günlük ürünlerde kullanılıyor. Ancak kronik maruziyetin bazı kanser türleri, doğurganlık azalması ve bağışıklık sistemi sorunları gibi sağlık problemleriyle ilişkili olduğuna dair artan kanıtlar mevcut. Hayvanlarda ise etkileri henüz tam olarak bilinmiyor.

Penguenlerde PFAS İzleme Yöntemi

Araştırmacılar, penguenlerin kirleticilere maruziyetini daha önce kan ve tüy örnekleriyle takip ediyordu. UC Davis ekibi ise penguenleri küçük "toksikologlara" dönüştüren daha az müdahaleci bir yöntem geliştirdi. 2022-2024 üreme dönemlerinde 54 Macellan penguenine silikon bacak halkaları (pasif örnekleyiciler) takıldı. Bu halkalar, penguenlerin karşılaştığı su, hava ve yüzeylerdeki kimyasalları güvenle emdi.

Örnekleyiciler çıkarıldıktan sonra analiz için Buffalo Üniversitesi'ne gönderildi. Bulgular, ücra bölgede olmalarına rağmen bantların yüzde 90'ından fazla PFAS tespit edildiğini gösterdi. Ayrıca, kullanımı kademeli olarak sona erdirilen PFAS türlerinin yerine geçen yeni kimyasallarla birlikte geçmişten kalan kirleticilerin karışımı bulundu.

"Genellikle yakın sanayi kaynaklarıyla ilişkilendirilen GenX ve diğer ikame PFAS'ların varlığı, bu bileşiklerin bulunduğu bölgede kalmadığını, en uzak ekosistemlere kadar ulaştığını gösteriyor," diyor kıdemli yazar Diana Aga.

"Daha güvenli alternatifler olarak tasarlansalar da yeni PFAS türlerinin küresel ölçekte yayılmaya devam etmesi ve vahşi yaşam için maruziyet riski oluşturması ciddi endişelere yol açıyor."

Gelecek Planları ve Çevresel Dedektifler

Bilim insanları, pasif örnekleyicileri farklı türlere de takarak bu "çevresel dedektiflerin" sayısını artırmayı hedefliyor. Sıradaki hedef, 76 metre derinliğe dalabilen karabataklarda PFAS ölçümleri yapmak.

"Penguenleri yaşadıkları çevrenin gözlemcilerine dönüştürerek, vahşi yaşam sağlığını etkileyen sorunları ve deniz türleri ile okyanusların korunmasına dair meseleleri anlatmak için güçlü bir araç elde ediyoruz," diyor ortak yazar Marcela Uhart.